Web Programlama Ortamının Kurulumu: Apache, PHP ve MySQL
1. Eğitimin Amacı
İnternet programcılığı, internet üzerinden erişilebilen web sitelerinin ve web tabanlı uygulamaların geliştirilmesini sağlayan yazılım alanıdır.
Bir web sitesi oluşturmak için yalnızca HTML, CSS ve JavaScript bilmek yeterli olmayabilir. Kullanıcı kayıt işlemleri, giriş sistemleri, veri saklama, ürün listeleme ve yönetim panelleri gibi dinamik özellikler geliştirmek için sunucu tarafında çalışan programlama dillerine ve veri tabanlarına ihtiyaç duyulur.
Bu eğitimde web programlama çalışmalarında kullanacağımız temel yazılım bileşenlerini tanıyacağız:
Apache: Web sunucusu.
PHP: Sunucu taraflı programlama dili.
MySQL: İlişkisel veri tabanı yönetim sistemi.
phpMyAdmin: Veri tabanı yönetim arayüzü.
Eğitimin sonunda katılımcılar kendi bilgisayarlarında PHP ve MySQL destekli bir web geliştirme ortamı kurabileceklerdir.
2. Web Programlamanın Temel Çalışma Mantığı
Web programlamayı anlayabilmek için öncelikle bir web sitesinin nasıl çalıştığını bilmemiz gerekir.
Bir kullanıcı tarayıcısına web adresi yazdığında tarayıcı, ilgili web sunucusuna HTTP veya HTTPS protokolü üzerinden istek gönderir.
Web sunucusu isteği karşılar ve gerekli işlemleri gerçekleştirerek tarayıcıya yanıt gönderir.
2.1. İstemci (Client)
İstemci, web sunucusundan hizmet talep eden cihaz veya yazılımdır.
Örneğin:
Google Chrome
Mozilla Firefox
Microsoft Edge
Safari
Mobil cihazlardaki web tarayıcıları
Kullanıcı bir web sayfasını açtığında tarayıcı sunucuya istek gönderir.
2.2. Sunucu (Server)
Sunucu, istemcilerden gelen istekleri karşılayan ve gerekli hizmetleri sunan bilgisayar veya yazılımdır.
Web sunucuları web sayfalarının kullanıcıya ulaştırılmasını sağlar.
Örneğin:
Apache HTTP Server
Nginx
Microsoft IIS (Internet Information Services)
2.3. HTTP ve HTTPS
HTTP (Hypertext Transfer Protocol), web tarayıcısı ile web sunucusu arasındaki iletişimi sağlayan protokoldür.
HTTPS ise bu iletişimin TLS kullanılarak şifrelenmiş biçimidir.
Özellik | HTTP | HTTPS |
|---|---|---|
İletişim | Şifrelenmemiş | Şifrelenmiş |
Varsayılan port | 80 | 443 |
Güvenlik | Daha düşük | Daha yüksek |
TLS | Kullanılmaz | Kullanılır |
Önemli: Günümüzde kullanıcı bilgilerinin, parolaların ve diğer hassas verilerin korunması için HTTPS kullanılması gerekir.
3. Web Sunucusu Nedir?
Web sunucusu, istemcilerden gelen HTTP ve HTTPS isteklerini karşılayan yazılımdır.
Bir web sitesine eriştiğimizde tarayıcının gönderdiği istek web sunucusu tarafından işlenir.
Web sunucusu, isteğin türüne göre statik dosyaları doğrudan gönderebilir veya PHP gibi sunucu taraflı bir uygulamayı çalıştırabilir.
3.1. Apache Web Sunucusu
Apache HTTP Server açık kaynak kodlu, güçlü ve yaygın kullanılan bir web sunucusu yazılımıdır.
Apache'nin temel görevleri şunlardır:
Web tarayıcılarından gelen istekleri karşılamak.
HTML, CSS, JavaScript ve görsel dosyalarını sunmak.
PHP gibi sunucu taraflı uygulamalarla çalışmak.
Sanal sunucular (Virtual Hosts) oluşturmak.
Erişim ve hata kayıtlarını tutmak.
SSL/TLS yapılandırmasıyla HTTPS desteği sağlamak.
Apache farklı işletim sistemlerinde çalışabilir:
Linux
Windows
macOS
3.2. Apache Nasıl Çalışır?
Örneğin kullanıcı tarayıcısına aşağıdaki adresi yazsın:
http://localhost
Bu durumda:
Tarayıcı localhost adresine istek gönderir.
İstek bilgisayardaki Apache sunucusuna ulaşır.
Apache ilgili web dosyasını bulur.
Gerekli işlemleri gerçekleştirir.
Web sayfasını tarayıcıya gönderir.
Burada localhost, kullanıcının kendi bilgisayarını ifade eder.
127.0.0.1 adresi de yerel bilgisayarı temsil eden özel bir IP adresidir.
4. ISS – Internet Information Services
Internet Information Services (IIS) Microsoft tarafından geliştirilen web sunucusu yazılımıdır.
Windows Server işletim sistemlerinde yaygın olarak kullanılır.
IIS'in temel özellikleri:
ASP.NET ve ASP.NET Core uygulamalarını barındırabilir.
PHP uygulamalarını uygun yapılandırmayla çalıştırabilir.
HTTP ve HTTPS isteklerini karşılar.
Windows kullanıcı ve güvenlik altyapısıyla entegre çalışabilir.
Web uygulamalarının yönetimini sağlar.
4.1. Apache ve IIS Karşılaştırması
Özellik | Apache | IIS |
|---|---|---|
Geliştirici | Apache Software Foundation | Microsoft |
İşletim sistemi | Linux, Windows, macOS | Windows |
Lisans | Açık kaynak | Windows bileşeni |
PHP desteği | Var | Var |
ASP.NET Core | Yapılandırmayla | Yerel entegrasyon |
Kullanım alanı | Genel web sunuculuğu | Windows tabanlı web sistemleri |
Eğitim notu: Bu kursta Linux tabanlı bir ortamda Apache, PHP ve MySQL kullanacağız. IIS'i ise alternatif bir web sunucusu olarak tanıyacağız.
5. PHP Nedir?
PHP (PHP: Hypertext Preprocessor), özellikle dinamik web uygulamaları geliştirmek için kullanılan sunucu taraflı bir programlama dilidir.
PHP ile kullanıcı etkileşimine bağlı olarak değişen web sayfaları hazırlanabilir.
PHP'nin kullanım alanları:
Kullanıcı kayıt ve giriş sistemleri.
Yönetim panelleri.
Blog ve içerik yönetim sistemleri.
E-ticaret siteleri.
Veri tabanı işlemleri.
Dosya yükleme ve indirme sistemleri.
Web servisleri ve API geliştirme.
5.1. PHP Nasıl Çalışır?
PHP kodları doğrudan tarayıcıda çalışmaz. Web sunucusu tarafından PHP yorumlayıcısına gönderilir.
Çalışma sırası:
Kullanıcı PHP sayfasını tarayıcıdan ister.
Apache isteği karşılar.
PHP dosyası PHP yorumlayıcısı tarafından çalıştırılır.
Gerekirse veri tabanından bilgi alınır.
PHP tarafından oluşturulan HTML çıktısı Apache üzerinden tarayıcıya gönderilir.
Tarayıcı HTML çıktısını görüntüler.
Önemli: PHP kaynak kodu normal koşullarda tarayıcıya gönderilmez. Tarayıcı yalnızca PHP'nin oluşturduğu çıktıyı görür.
5.2. İlk PHP Uygulamamız
PHP dosyaları .php uzantısıyla kaydedilir.
Örnek:
<?phpecho "Merhaba Dünya!";?>Bu kodun görevi ekrana Merhaba Dünya! yazdırmaktır.
PHP kodları <?php etiketiyle başlar.
echo komutu ekrana çıktı vermek için kullanılır.
5.3. PHP ile Dinamik İçerik Oluşturma
<?php$ad = "Ahmet";$soyad = "Yılmaz";echo "Merhaba " . $ad . " " . $soyad;?>Burada değişkenler kullanılarak dinamik bir mesaj oluşturulmaktadır.
HTML içerisinde PHP kullanımı da mümkündür:
<!DOCTYPE html><html lang="tr"><head> <meta charset="UTF-8"> <title>İlk PHP Uygulamam</title></head><body><h1><?phpecho "İnternet Programcılığı Kursu";?></h1></body></html>6. PHP Kurulumu
PHP'nin çalışabilmesi için bilgisayarımızda PHP yorumlayıcısının kurulu olması gerekir.
Linux tabanlı sistemlerde PHP paket yöneticisi aracılığıyla kurulabilir.
Bu eğitimde Pardus ve Debian tabanlı sistemler üzerinden örnekler gerçekleştireceğiz.
6.1. Sistem Paketlerinin Güncellenmesi
Terminali açarak aşağıdaki komutları çalıştıralım:
sudo apt updatesudo apt upgrade -yBu komutlar sistemdeki paket bilgilerini ve kurulu yazılımları günceller.
6.2. Apache Kurulumu
sudo apt install apache2 -yKurulum tamamlandıktan sonra Apache servisini başlatalım:
sudo systemctl start apache2sudo systemctl enable apache2Apache servisinin durumunu kontrol edelim:
sudo systemctl status apache2Tarayıcıyı açıp aşağıdaki adresi ziyaret edelim:
http://localhost
Apache doğru şekilde kurulduysa varsayılan Apache karşılama sayfası görüntülenir.
6.3. PHP Kurulumu
Apache ile birlikte PHP ve gerekli modülleri yükleyelim:
sudo apt install php libapache2-mod-php php-cli php-mysql -yKurulan PHP sürümünü kontrol edelim:
php -vPHP modüllerini listeleyelim:
php -mApache servisini yeniden başlatalım:
sudo systemctl restart apache26.4. PHP'nin Çalıştığını Test Etme
Apache'nin varsayılan web dizini:
/var/www/html
Bu dizin içerisine PHP test dosyası oluşturalım:
sudo nano /var/www/html/info.phpDosyanın içerisine aşağıdaki kodu yazalım:
<?phpphpinfo();?>Kaydedip çıkalım.
Tarayıcıya aşağıdaki adresi yazalım:
http://localhost/info.php
PHP yapılandırma bilgileri görüntüleniyorsa PHP ve Apache entegrasyonu başarılıdır.
phpinfo() sayfası sunucunun PHP yapılandırması ve modülleri hakkında ayrıntılı bilgiler verir. Bu nedenle yalnızca yerel testlerde kullanılmalı, üretim ortamında kaldırılmalıdır.
7. Veri Tabanı Sunucusu Nedir?
Dinamik web uygulamalarında kullanıcı ve uygulama verilerinin saklanması gerekir.
Örneğin bir öğrenci otomasyonunda:
Öğrenci numarası
Ad ve soyad
Sınıf bilgisi
Ders notları
Devamsızlık bilgileri
gibi veriler saklanmalıdır.
Bu verilerin düzenli ve güvenli biçimde saklanması için veri tabanı yönetim sistemleri kullanılır.
7.1. Veri Tabanı Yönetim Sistemleri
Yaygın olarak kullanılan veri tabanı yönetim sistemleri:
MySQL
MariaDB
PostgreSQL
Microsoft SQL Server
SQLite
Oracle Database
Bu kursta MySQL üzerinde çalışacağız.
8. MySQL Nedir?
MySQL açık kaynak kökenli, ilişkisel veri tabanı yönetim sistemidir.
MySQL, web uygulamalarında verilerin saklanması, sorgulanması, güncellenmesi ve silinmesi için kullanılır.
MySQL'in temel özellikleri:
İlişkisel veri tabanı yapısını kullanır.
SQL dilini destekler.
PHP ile birlikte kullanılabilir.
Çok kullanıcılı çalışmayı destekler.
Büyük miktarda verinin yönetilmesine imkân sağlar.
İstemci-sunucu mimarisini kullanır.
8.1. SQL Nedir?
SQL (Structured Query Language), ilişkisel veri tabanları üzerinde işlem yapmak için kullanılan sorgulama dilidir.
SQL ile:
Veri tabanı oluşturulur.
Tablo oluşturulur.
Veri eklenir.
Veri listelenir.
Veri güncellenir.
Veri silinir.
Örnek veri tabanı oluşturma:
CREATE DATABASE okul;Veri tabanını kullanma:
USE okul;Tablo oluşturma:
CREATE TABLE ogrenciler ( id INT AUTO_INCREMENT PRIMARY KEY, ad VARCHAR(50), soyad VARCHAR(50), numara INT);Öğrenci ekleme:
INSERT INTO ogrenciler (ad, soyad, numara)VALUES ('Ahmet', 'Yılmaz', 1001);Öğrencileri listeleme:
SELECT * FROM ogrenciler;Bu komutlar ilerleyen derslerde PHP ile birlikte uygulamalı olarak kullanılacaktır.
9. MySQL Kurulumu
Pardus ve Debian tabanlı sistemlerde MySQL sunucusu paket yöneticisi üzerinden kurulabilir.
Öncelikle aşağıdaki komutu çalıştıralım:
sudo apt install mysql-server -yKurulum tamamlandıktan sonra servisi başlatalım:
sudo systemctl start mysqlsudo systemctl enable mysqlMySQL servis durumunu kontrol edelim:
sudo systemctl status mysqlMySQL sürümünü kontrol edelim:
mysql --versionÖnemli Linux notu: Debian ve Pardus depolarında mysql-server paketi bazı sürümlerde MariaDB paketlerine yönlendirebilir veya MariaDB ile uyumlu bir sunucu sağlayabilir. Kurulumdan sonra gerçek sunucu sürümünü kontrol etmek gerekir.
MySQL komut satırına giriş:
sudo mysqlVeri tabanlarını listeleyelim:
SHOW DATABASES;MySQL komut satırından çıkmak için:
EXIT;10. phpMyAdmin Nedir?
phpMyAdmin MySQL ve MariaDB veri tabanlarını web tarayıcısı üzerinden yönetmemizi sağlayan açık kaynaklı bir yazılımdır.
phpMyAdmin sayesinde SQL komutlarını sürekli terminalden yazmak zorunda kalmadan birçok veri tabanı işlemi grafiksel arayüz üzerinden gerçekleştirilebilir.
phpMyAdmin ile:
Veri tabanı oluşturulabilir.
Tablo oluşturulabilir.
Veri eklenebilir.
Veri silinebilir.
SQL sorguları çalıştırılabilir.
Veri tabanları dışa ve içe aktarılabilir.
Kullanıcı yetkileri yönetilebilir.
10.1. phpMyAdmin Kurulumu
Pardus/Debian tabanlı sistemlerde:
sudo apt install phpmyadmin -yKurulum sırasında:
Web sunucusu seçimi istenirse Apache2 seçilir.
dbconfig-common yapılandırması sorulursa paket tarafından otomatik veri tabanı yapılandırması yapılması isteniyorsa etkinleştirilir.
Gerekli parola ve yapılandırma adımları tamamlanır.
Gerekirse Apache yapılandırması etkinleştirilir:
sudo phpenmod mysqlisudo systemctl restart apache2Kurulumdan sonra tarayıcıdan şu adres denenir:
http://localhost/phpmyadmin
Not: Dağıtım paketinin kurulum yöntemine göre Apache yapılandırması otomatik yapılmayabilir. Erişim sağlanamazsa phpMyAdmin Apache yapılandırması ayrıca kontrol edilmelidir.
11. Hazır Paketler: XAMPP ve LAMP
Web programlama ortamını oluşturmak için Apache, PHP ve MySQL bileşenlerini ayrı ayrı kurabileceğimiz gibi hazır paketlerden de yararlanabiliriz.
11.1. XAMPP
XAMPP web geliştirme ortamını hızlıca kurmamızı sağlayan bir yazılım paketidir.
İçerisinde genel olarak:
Apache
MariaDB
PHP
Perl
phpMyAdmin
bileşenleri bulunur.
XAMPP, özellikle yeni başlayanlar için kolay kurulum imkânı sağlar.
11.2. LAMP
LAMP, Linux tabanlı web geliştirme ortamını ifade eden bir teknoloji yığınıdır.
LAMP kelimesi dört bileşenin baş harflerinden oluşur:
Harf | Açılımı | Görevi |
|---|---|---|
L | Linux | İşletim sistemi |
A | Apache | Web sunucusu |
M | MySQL / MariaDB | Veri tabanı |
P | PHP | Sunucu taraflı programlama |
LAMP mimarisi, PHP tabanlı web uygulamalarının geliştirilmesi ve barındırılmasında yaygın olarak kullanılır.
11.3. Hazır Paketlerin Karşılaştırılması
XAMPP
Yeni başlayanlar için hızlı kurulum sağlar. Apache, PHP ve MariaDB gibi bileşenleri birlikte sunar.
WampServer
Windows üzerinde Apache, MySQL ve PHP geliştirme ortamı oluşturmak için kullanılır.
Docker
Apache, PHP ve veri tabanı gibi bileşenleri ayrı konteynerlerde çalıştırarak esnek geliştirme ortamları oluşturmayı sağlar.
Eğitmen önerisi: Pardus kullanan katılımcılarla bileşenleri ayrı ayrı kurarak ilerlemek, Apache, PHP ve MySQL'in çalışma mantığını anlamalarını kolaylaştıracaktır. Windows kullanan katılımcılar için XAMPP alternatif olarak gösterilebilir.
12. Web Programlama Ortamının Genel Mimarisi
Şimdiye kadar öğrendiğimiz bileşenleri bir araya getirelim.
Bir web uygulamasının çalışma mantığını aşağıdaki şekilde özetleyebiliriz:
Bileşen | Görevi |
|---|---|
Web tarayıcısı | Kullanıcı arayüzünü görüntüler |
Apache | İstekleri karşılar |
PHP | Sunucu tarafındaki işlemleri gerçekleştirir |
MySQL | Verileri saklar ve sorgular |
phpMyAdmin | Veri tabanı yönetimini kolaylaştırır |
Bu bileşenler birlikte çalışarak dinamik web uygulamalarının geliştirilmesini sağlar.
13. Uygulama: İlk Web Sunucumuzu Oluşturalım
Bu bölümde katılımcılar kendi bilgisayarlarında Apache, PHP ve MySQL bileşenlerini kullanarak basit bir web geliştirme ortamı oluşturacaktır.
Uygulama 1: Apache kurulumu
Terminalde:
sudo apt updatesudo apt install apache2 -y
Tarayıcıda:
http://localhost
Apache'nin çalıştığını doğrulayalım.
Uygulama 2: PHP kurulumu
sudo apt install php libapache2-mod-php php-cli php-mysql -ysudo systemctl restart apache2
PHP sürümünü kontrol edelim:
php -vUygulama 3: İlk PHP sayfası
sudo nano /var/www/html/merhaba.phpDosyanın içeriği:
<!DOCTYPE html><html lang="tr"><head> <meta charset="UTF-8"> <title>İlk Web Uygulamam</title></head><body> <h1>İnternet Programcılığı</h1> <?php echo "<p>Web sunucum başarıyla çalışıyor!</p>"; echo "<p>PHP ile ilk uygulamamı oluşturdum.</p>"; ?></body></html>Tarayıcıda:
http://localhost/merhaba.php
Uygulama 4: MySQL kurulumu
sudo apt install mysql-server -ysudo systemctl enable --now mysql
MySQL'e giriş:
sudo mysqlVeri tabanı oluşturma:
CREATE DATABASE kurs;SHOW DATABASES;
Uygulama 5: Bileşenleri kontrol etme
systemctl status apache2systemctl status mysqlphp -vmysql --version
Bu kontrollerle web programlama ortamımızın temel bileşenlerini doğrulayalım.
15. Öğrenme Kontrolü – Değerlendirme Soruları
Katılımcıların öğrendiklerini değerlendirmek için aşağıdaki soruları kullanabilirsiniz.
8 Soruluk Mini Test
1. Web tarayıcısından gelen HTTP isteklerini karşılayan yazılım hangisidir?
2. PHP hangi tarafta çalışır?
3. MySQL'in temel görevi nedir?
4. Linux üzerinde Apache kurmak için hangi komut kullanılır?
5. PHP dosyalarının uzantısı nedir?
6. LAMP ifadesindeki M harfi neyi temsil eder?
7. MySQL veri tabanlarını yönetmek için kullanılan web arayüzü hangisidir?
8. localhost neyi ifade eder?
16. Uygulama Ödevi
Katılımcılardan aşağıdaki çalışmayı tamamlamaları istenir:
Ödev: Yerel Web Sunucusu Kurulumu
Apache web sunucusunu kurunuz.
PHP programlama dilini kurunuz.
MySQL veri tabanı sunucusunu kurunuz.
PHP'nin çalıştığını
phpinfo()ile test ediniz.merhaba.phpisimli bir dosya oluşturunuz.kursisimli bir veri tabanı oluşturunuz.Kurulum sırasında karşılaştığınız sorunları ve çözüm yöntemlerini kısa bir rapor hâlinde yazınız.
Beklenen çıktı: Katılımcının bilgisayarında Apache, PHP ve MySQL bileşenlerinin çalışır durumda olması.
17. Sonuç ve Bir Sonraki Ders
Bu eğitimde internet programcılığının temel altyapısını oluşturan teknolojileri öğrendik.
Apache ile web sunucusu oluşturduk, PHP ile sunucu taraflı programlamaya giriş yaptık, MySQL ile veri tabanı yönetiminin temellerini öğrendik.
Bu teknolojiler, ilerleyen derslerde geliştireceğimiz dinamik web uygulamalarının temelini oluşturacaktır.
PHP ile Web Programlamaya Giriş
Sonraki eğitimde şu konuları ele alabiliriz:
PHP değişkenleri ve veri türleri
Operatörler ve ifadeler
Koşullu ifadeler (if-else)
Döngüler (for, while, foreach)
PHP ile HTML formları
GET ve POST metotları
PHP ile MySQL bağlantısı
Yararlanılabilecek Resmî Kaynaklar
Eğitmen için önemli tavsiyem: İlk beş saatin sonunda katılımcıların yalnızca Apache, PHP ve MySQL kavramlarını öğrenmiş olması yeterli değildir. Her katılımcının kendi bilgisayarında çalışan bir web sunucusu oluşturmasını, localhost üzerinden PHP sayfası açmasını ve bir MySQL veri tabanı oluşturmasını sağlayın. Böylece sonraki PHP derslerine sağlam bir altyapıyla geçebilirsiniz.
Pardus 25.2 Üzerinde Apache, PHP ve MySQL Kurulumu
LAMP Web Programlama Ortamının Oluşturulması
1. Eğitimin Amacı
Bu eğitimde Pardus 25.2 işletim sistemi üzerinde dinamik web uygulamaları geliştirebilmek için gerekli yazılım altyapısını oluşturacağız.
Apache web sunucusunu, PHP programlama dilini ve MySQL ile uyumlu MariaDB veri tabanı sunucusunu kurarak bilgisayarımızı bir web geliştirme ortamına dönüştüreceğiz.
Eğitim sonunda katılımcılar:
Pardus üzerinde Apache web sunucusunu kurabilecek.
Apache servisinin yönetimini öğrenebilecek.
PHP programlama dilini kurabilecek.
PHP dosyalarını web tarayıcısında çalıştırabilecek.
MySQL uyumlu veri tabanı sunucusunu kurabilecek.
phpMyAdmin ile veri tabanı yönetebilecek.
İlk PHP ve SQL uygulamalarını gerçekleştirebilecek.
2. LAMP Mimarisi Nedir?
Bu eğitimde oluşturacağımız altyapı LAMP olarak adlandırılır.
LAMP, dinamik web uygulamalarının geliştirilmesinde kullanılan dört temel bileşenden oluşur.
Bileşen | Açılımı | Görevi |
|---|---|---|
L | Linux | İşletim sistemi |
A | Apache | Web sunucusu |
M | MySQL / MariaDB | Veri tabanı sunucusu |
P | PHP | Sunucu taraflı programlama |
Bu bileşenlerin birlikte çalışması sayesinde kullanıcı giriş sistemleri, öğrenci otomasyonları, bloglar, e-ticaret siteleri ve yönetim panelleri geliştirilebilir.
Önemli bilgi: MySQL ve MariaDB ilişkisel veri tabanı yönetim sistemleridir. MariaDB, MySQL ile yüksek düzeyde uyumlu bir alternatiftir. Pardus'un Debian tabanlı paket depolarında kurulum için MariaDB kullanmak pratik bir seçenektir. Bu eğitimde PHP'nin MySQL bağlantı sürücüsünü de kuracağız.
3. Kurulum Öncesi Hazırlık
Kuruluma başlamadan önce Pardus 25.2 sistemimizin güncel olduğundan emin olalım.
Terminal uygulamasını açalım.
Öncelikle paket listelerini güncelleyelim:
sudo apt updateKurulu paketleri güncelleyelim:
sudo apt upgrade -yİşletim sistemi sürümünü kontrol edelim:
cat /etc/os-releaseDisk alanını kontrol edelim:
df -hPaket yöneticisiyle kurulum yapacağımız için sudo komutunu kullanacağız. Bu komut, ilgili işlemi yönetici yetkisiyle gerçekleştirmemizi sağlar.
4. Apache Web Sunucusunun Kurulumu
4.1. Apache Nedir?
Apache HTTP Server internet üzerinden gelen HTTP ve HTTPS isteklerini karşılayan web sunucusu yazılımıdır.
Apache'nin görevleri:
Web tarayıcılarından gelen istekleri karşılamak.
HTML, CSS ve JavaScript dosyalarını sunmak.
PHP uygulamalarının çalışmasını sağlamak.
Web sitelerini yayınlamak.
Sanal sunucular oluşturmak.
Erişim ve hata kayıtlarını tutmak.
4.2. Apache Kurulumu
Terminal üzerinden aşağıdaki komutu çalıştıralım:
sudo apt install apache2 -yKurulum tamamlandıktan sonra Apache servisini başlatalım:
sudo systemctl start apache2Bilgisayar her açıldığında Apache'nin otomatik başlamasını sağlayalım:
sudo systemctl enable apache2Servisin durumunu kontrol edelim:
sudo systemctl status apache2Çıktıda active (running) ifadesini görüyorsak Apache başarıyla çalışmaktadır.
4.3. Apache Kurulumunun Test Edilmesi
Web tarayıcısını açalım ve adres çubuğuna aşağıdaki adresi yazalım:
http://localhost
Alternatif olarak:
http://127.0.0.1
Apache'nin varsayılan karşılama sayfası görüntüleniyorsa kurulum başarılıdır.
4.4. Apache'nin Önemli Dizinleri
Pardus üzerinde Apache kurulduğunda aşağıdaki dizinler ve dosyalar kullanılacaktır.
Dosya / Dizin | Görevi |
|---|---|
| Varsayılan web yayın dizini |
| Apache yapılandırma dizini |
| Kullanılabilir sanal sunucu yapılandırmaları |
| Etkin sanal sunucu yapılandırmaları |
| Apache günlük kayıtları |
| Ana yapılandırma dosyası |
Önemli: Geliştirdiğimiz PHP ve HTML dosyalarını başlangıçta /var/www/html dizini içerisinde saklayacağız.
4.5. Apache Servis Yönetimi
Apache'yi yönetmek için kullanacağımız komutlar:
İşlem | Komut |
|---|---|
Başlatma |
|
Durdurma |
|
Yeniden başlatma |
|
Yeniden yükleme |
|
Durum kontrolü |
|
Otomatik başlatma |
|
Otomatik başlatmayı kapatma |
|
5. PHP Programlama Dilinin Kurulumu
5.1. PHP Nedir?
PHP dinamik web uygulamaları geliştirmek amacıyla kullanılan sunucu taraflı programlama dilidir.
PHP ile:
Kullanıcı kayıt sistemi hazırlanabilir.
Kullanıcı giriş işlemleri yapılabilir.
Veri tabanına veri kaydedilebilir.
Veri tabanından bilgiler alınabilir.
Yönetim panelleri geliştirilebilir.
Dinamik web siteleri oluşturulabilir.
PHP dosyalarının uzantısı .php şeklindedir.
5.2. PHP Paketlerinin Kurulumu
Apache ile PHP'nin birlikte çalışabilmesi için PHP yorumlayıcısını ve Apache PHP modülünü kurmamız gerekir.
Aşağıdaki komutu çalıştıralım:
sudo apt install php libapache2-mod-php php-cli php-mysql -yKurulan paketlerin görevleri:
Paket | Görevi |
|---|---|
| PHP yorumlayıcısı |
| Apache ile PHP entegrasyonu |
| Terminal üzerinden PHP çalıştırma |
| MySQL/MariaDB bağlantısı |
Web uygulamalarında sık kullanılan ek PHP modüllerini de kuralım:
sudo apt install php-curl php-gd php-mbstring php-xml php-zip php-intl -yBu modüllerin görevleri:
php-curl: HTTP istekleri ve web servisleri.php-gd: Görüntü işleme.php-mbstring: Çok baytlı karakter işlemleri.php-xml: XML verilerinin işlenmesi.php-zip: ZIP arşiv işlemleri.php-intl: Uluslararasılaştırma ve yerel ayarlar.
5.3. PHP Sürümünü Kontrol Etme
Kurulumdan sonra terminalde:
php -vkomutunu çalıştıralım.
Kurulu PHP sürümünü ve yapılandırmasını görebiliriz.
Kurulu PHP modüllerini listelemek için:
php -mApache'yi yeniden başlatalım:
sudo systemctl restart apache25.4. İlk PHP Uygulamamızı Oluşturalım
Şimdi PHP'nin gerçekten çalışıp çalışmadığını test edeceğiz.
Öncelikle Apache'nin web dizinine geçelim:
cd /var/www/htmlYeni bir PHP dosyası oluşturalım:
sudo nano merhaba.phpDosyanın içerisine aşağıdaki kodları yazalım:
<?php
echo "Merhaba Dünya!";
?>Dosyayı kaydedip çıkalım.
Tarayıcıdan aşağıdaki adresi açalım:
http://localhost/merhaba.php
Ekranda Merhaba Dünya! yazısını görüyorsak PHP başarıyla çalışmaktadır.
5.5. HTML ve PHP Birlikte Kullanımı
PHP, HTML kodlarıyla birlikte kullanılabilir.
Şimdi daha kapsamlı bir örnek oluşturalım.
Dosya:
bilgiler.php
<!DOCTYPE html>
<html lang="tr">
<head>
<meta charset="UTF-8">
<title>PHP İlk Uygulamam</title>
</head>
<body>
<h1>İnternet Programcılığı Kursu</h1>
<?php
$ad = "Ahmet";
$soyad = "Yılmaz";
echo "<h2>Merhaba $ad $soyad</h2>";
echo "<p>Pardus 25.2 üzerinde PHP öğreniyorum.</p>";
?>
</body>
</html>Tarayıcıda:
http://localhost/bilgiler.php
Bu örnekte HTML sayfa yapısını oluştururken PHP değişkenleri ve echo komutuyla dinamik içerik oluşturduk.
5.6. PHP Bilgi Sayfası ile Kurulumu Doğrulama
PHP'nin Apache ile entegrasyonunu ayrıntılı olarak kontrol etmek için:
sudo nano /var/www/html/info.phpDosyaya şu kodu yazalım:
<?php
phpinfo();
?>Tarayıcıdan:
http://localhost/info.php
adresini açalım.
Bu sayfada PHP sürümü, yapılandırma ayarları, modüller ve sunucu bilgileri görüntülenir.
info.php dosyası test tamamlandıktan sonra silinmelidir. Çünkü sunucunun yapılandırma bilgilerini dışarıya gösterebilir.
sudo rm /var/www/html/info.php6. MySQL Veri Tabanı Sunucusunun Kurulumu
6.1. Veri Tabanı Nedir?
Veri tabanı, bilgilerin düzenli bir biçimde saklanmasını ve gerektiğinde kullanılmasını sağlayan yapıdır.
Örneğin bir öğrenci takip uygulamasında:
Öğrenci No | Ad | Soyad | Sınıf |
|---|---|---|---|
1001 | Ahmet | Yılmaz | 10-A |
1002 | Mehmet | Demir | 10-B |
1003 | Ali | Kaya | 11-A |
Bu bilgiler veri tabanında saklanabilir.
6.2. MySQL ve MariaDB Arasındaki İlişki
MySQL ve MariaDB ilişkisel veri tabanı yönetim sistemleridir.
MariaDB, MySQL'in açık kaynaklı bir çatallanması olarak geliştirilmiştir ve MySQL ile büyük ölçüde uyumludur.
Pardus 25.2 üzerinde eğitim ortamı oluştururken MariaDB kurulumunu tercih edeceğiz. PHP tarafında php-mysql paketi sayesinde PHP uygulamalarımız MariaDB ile de bağlantı kurabilecektir.
6.3. MariaDB Sunucusunun Kurulumu
Terminalde aşağıdaki komutu çalıştıralım:
sudo apt install mariadb-server -yKurulum tamamlandıktan sonra servisi başlatalım:
sudo systemctl start mariadbBilgisayar her açıldığında otomatik çalışmasını sağlayalım:
sudo systemctl enable mariadbServisin durumunu kontrol edelim:
sudo systemctl status mariadbactive (running) ifadesi veri tabanı sunucusunun çalıştığını gösterir.
6.4. MariaDB Sürümünü Kontrol Etme
mariadb --versionMySQL uyumlu istemci komutu da kullanılabilir:
mysql --versionSunucuya yönetici olarak giriş yapalım:
sudo mariadbBaşarılı girişten sonra SQL komutlarını çalıştırabileceğimiz terminal ekranı açılır.
6.5. Veri Tabanlarını Listeleme
MariaDB terminalinde:
SHOW DATABASES;komutunu çalıştıralım.
Sistemdeki veri tabanları listelenecektir.
6.6. İlk Veri Tabanımızı Oluşturalım
Şimdi internet programcılığı kursunda kullanacağımız bir veri tabanı oluşturalım.
CREATE DATABASE kurs;Oluşturduğumuz veri tabanını kontrol edelim:
SHOW DATABASES;Veri tabanını seçelim:
USE kurs;Artık kurs veri tabanı üzerinde işlem yapabiliriz.
6.7. Öğrenci Tablosu Oluşturalım
CREATE TABLE ogrenciler (
id INT AUTO_INCREMENT PRIMARY KEY,
ad VARCHAR(50) NOT NULL,
soyad VARCHAR(50) NOT NULL,
numara INT
);Tablomuzu kontrol edelim:
SHOW TABLES;Tablonun yapısını inceleyelim:
DESCRIBE ogrenciler;6.8. Öğrenci Kaydı Ekleyelim
INSERT INTO ogrenciler (ad, soyad, numara)
VALUES ('Ahmet', 'Yılmaz', 1001);Tablodaki kayıtları listeleyelim:
SELECT * FROM ogrenciler;Böylece ilk veri tabanımızı ve tablomuzu oluşturmuş olduk.
MariaDB terminalinden çıkmak için:
EXIT;7. Veri Tabanı Güvenliği ve Kullanıcı Oluşturma
Web uygulamalarında veri tabanı işlemlerini doğrudan yönetici hesabıyla gerçekleştirmek doğru bir yaklaşım değildir.
Her uygulama için ayrı bir veri tabanı kullanıcısı oluşturmak ve yalnızca gerekli yetkileri vermek daha güvenlidir.
Önce MariaDB'ye giriş yapalım:
sudo mariadbBir uygulama kullanıcısı oluşturalım:
CREATE USER 'kursuser'@'localhost'
IDENTIFIED BY 'GucluBirParola_2026!';Bu kullanıcıya yalnızca kurs veri tabanı üzerinde gerekli yetkileri verelim:
GRANT SELECT, INSERT, UPDATE, DELETE,
CREATE, ALTER, INDEX
ON kurs.*
TO 'kursuser'@'localhost';Yetkileri kontrol etmek için:
SHOW GRANTS FOR 'kursuser'@'localhost';Buradaki örnek parolayı gerçek projelerde kullanmayın. Güçlü ve benzersiz bir parola belirleyin.
8. phpMyAdmin Kurulumu
phpMyAdmin veri tabanlarını grafiksel arayüz üzerinden yönetmemizi sağlayan web tabanlı bir uygulamadır.
phpMyAdmin ile:
Veri tabanı oluşturabiliriz.
Tablo oluşturabiliriz.
Veri ekleyebiliriz.
SQL sorguları çalıştırabiliriz.
Veri tabanı yedekleyebiliriz.
Kullanıcıları ve yetkileri yönetebiliriz.
8.1. phpMyAdmin Kurulumu
Terminalde:
sudo apt install phpmyadmin -yKurulum sırasında yapılandırma ekranı açılabilir.
Web sunucusu seçimi ekranında Apache2 seçilmelidir.
dbconfig-common sorusunda otomatik veri tabanı yapılandırması isteniyorsa Yes seçilmelidir.
Kurulumun istediği parola bilgileri tamamlanmalıdır.
Kurulum tamamlandıktan sonra Apache servisini yeniden başlatalım:
sudo systemctl restart apache28.2. phpMyAdmin Arayüzünü Açma
Tarayıcıdan:
http://localhost/phpmyadmin
adresine gidelim.
Oluşturduğumuz veri tabanı kullanıcısı ile giriş yapabiliriz:
Kullanıcı adı:
kursuserParola: Kurulum sırasında belirlediğimiz parola
phpMyAdmin ekranından kurs veri tabanını ve ogrenciler tablosunu görüntüleyebiliriz.
Not: Paket kurulumuna göre phpMyAdmin'in Apache yapılandırması otomatik etkinleşmeyebilir. Adres açılmazsa Apache yapılandırmasını kontrol etmek gerekir.
9. Apache, PHP ve MySQL Bağlantı Testi
Şimdi kurduğumuz üç temel bileşenin birlikte çalışıp çalışmadığını kontrol edeceğiz.
9.1. PHP ile Veri Tabanına Bağlanma
Öncelikle /var/www/html dizininde yeni bir dosya oluşturalım:
sudo nano /var/www/html/veritabani.phpAşağıdaki PHP kodlarını dosyaya yazalım:
<?php
$sunucu = "localhost";
$kullanici = "kursuser";
$parola = "GucluBirParola_2026!";
$veritabani = "kurs";
// Veri tabanı bağlantısı
$baglanti = new mysqli(
$sunucu,
$kullanici,
$parola,
$veritabani
);
// Bağlantı kontrolü
if ($baglanti->connect_error) {
die("Bağlantı hatası: " . $baglanti->connect_error);
}
echo "Veri tabanı bağlantısı başarılı!";
?>
Tarayıcıda aşağıdaki adresi açalım:
http://localhost/veritabani.php
Ekranda veri tabanı bağlantısının başarılı olduğunu belirten mesaj görüntülenmelidir.
9.2. PHP ile Veri Tabanındaki Öğrencileri Listeleme
Şimdi bir adım daha ileri giderek PHP üzerinden veri tabanındaki öğrenci kayıtlarını listeleyelim.
ogrenciler.php isimli dosya oluşturalım:
sudo nano /var/www/html/ogrenciler.phpKodlarımız:
<?php
$baglanti = new mysqli(
"localhost",
"kursuser",
"GucluBirParola_2026!",
"kurs"
);
if ($baglanti->connect_error) {
die("Bağlantı hatası");
}
$baglanti->set_charset("utf8mb4");
$sorgu = $baglanti->query(
"SELECT * FROM ogrenciler"
);
echo "<h1>Öğrenci Listesi</h1>";
echo "<table border='1' cellpadding='8'>";
echo "<tr><th>No</th><th>Ad</th><th>Soyad</th></tr>";
while ($ogrenci = $sorgu->fetch_assoc()) {
echo "<tr>";
echo "<td>" . htmlspecialchars($ogrenci["numara"]) . "</td>";
echo "<td>" . htmlspecialchars($ogrenci["ad"]) . "</td>";
echo "<td>" . htmlspecialchars($ogrenci["soyad"]) . "</td>";
echo "</tr>";
}
echo "</table>";
$baglanti->close();
?>
Tarayıcıdan:
http://localhost/ogrenciler.php
adresini açalım.
Artık Apache, PHP ve MariaDB birlikte çalışmaktadır.
10. Apache ve Veri Tabanı İçin Güvenlik Ayarları
Bir web sunucusu oluşturduğumuzda güvenlik ayarlarını da yapmamız gerekir.
10.1. MariaDB Güvenlik Kontrolü
MariaDB'nin güvenlik yapılandırma aracını çalıştıralım:
sudo mariadb-secure-installationBu araç, sistemin sürümüne göre aşağıdaki güvenlik ayarlarını yapmamıza yardımcı olur:
Gereksiz anonim kullanıcıların kaldırılması.
Uzaktan root erişiminin sınırlandırılması.
Test veri tabanının kaldırılması.
Yetki tablolarının yeniden yüklenmesi.
Paketin sunduğu seçenekleri dikkatlice inceleyerek ilerleyelim.
10.2. Güvenlik Duvarı
Pardus üzerinde UFW kuruluysa durumunu kontrol edelim:
sudo ufw statusWeb sunucusuna ağ üzerinden erişim sağlanacaksa HTTP ve HTTPS bağlantılarına izin verilebilir:
sudo ufw allow 80/tcp
sudo ufw allow 443/tcpDikkat: Bu kurallar yalnızca UFW etkinse uygulanır. MySQL/MariaDB'nin 3306 portunu internet üzerinden erişime açmayın. Yerel PHP uygulamalarımız için veri tabanı bağlantısını localhost üzerinden gerçekleştirebiliriz.
10.3. PHP Test Dosyalarının Temizlenmesi
Test amacıyla oluşturduğumuz bilgi dosyasını silelim:
sudo rm -f /var/www/html/info.phpGerçek web uygulamalarında hata mesajlarının ve sistem bilgilerinin ziyaretçilere gösterilmesini sınırlandırmalıyız.
11. Kurulum Sonrası Kontrol Listesi
Aşağıdaki komutları kullanarak kurulumlarımızı toplu şekilde kontrol edelim.
Kontrol | Komut |
|---|---|
Apache durumu |
|
PHP sürümü |
|
PHP modülleri |
|
MariaDB durumu |
|
MariaDB sürümü |
|
Apache portu |
|
Apache günlükleri |
|
Pardus 25.2 LAMP Kurulum Özeti
Apache 2
Kuruldu
PHP
Kuruldu
MariaDB
Kuruldu
phpMyAdmin
Kuruldu
Web geliştirme adresleri
http://localhosthttp://localhost/merhaba.phphttp://localhost/phpmyadmin
12. Karşılaşılabilecek Sorunlar ve Çözümleri
Sorun | Çözüm |
|---|---|
Apache başlamıyor |
|
PHP kodu çalışmıyor |
|
PHP modülü bulunamıyor |
|
MySQL bağlantısı başarısız | Kullanıcı, parola ve veri tabanı adını kontrol edin |
phpMyAdmin açılmıyor | Apache yapılandırmasını kontrol edin |
Port 80 kullanımda |
|
Apache sayfası açılmıyor |
|
12.1. Apache Yapılandırmasını Kontrol Etme
Apache yapılandırma dosyalarında hata olup olmadığını kontrol edelim:
sudo apache2ctl configtestBaşarılı sonuç:
Syntax OK12.2. Apache Hata Kayıtlarını İnceleme
sudo tail -f /var/log/apache2/error.logBu komut Apache'nin hata kayıtlarını anlık olarak takip etmemizi sağlar.
12.3. Apache 80 Portunu Kontrol Etme
sudo ss -tlnp | grep ':80'Apache'nin 80 numaralı portu dinleyip dinlemediğini kontrol edebiliriz.
13. Uygulamalı Laboratuvar Çalışması
Uygulama adı: Pardus 25.2 Üzerinde Öğrenci Bilgi Sistemi Altyapısı
Bu laboratuvar çalışmasında katılımcılar küçük bir öğrenci bilgi sisteminin web altyapısını hazırlayacaklardır.
Yapılacak işlemler:
Apache web sunucusunu kurunuz.
PHP programlama dilini kurunuz.
MariaDB veri tabanı sunucusunu kurunuz.
phpMyAdmin kurulumunu gerçekleştiriniz.
ogrenci_sistemiisimli veri tabanı oluşturunuz.ogrencilerisimli tablo oluşturunuz.En az üç öğrenci kaydı ekleyiniz.
PHP kullanarak veri tabanına bağlanınız.
Öğrenci kayıtlarını PHP ile listeleyiniz.
Oluşturulacak veri tabanı:
CREATE DATABASE ogrenci_sistemi;
USE ogrenci_sistemi;
CREATE TABLE ogrenciler (
id INT AUTO_INCREMENT PRIMARY KEY,
okul_no INT NOT NULL,
ad VARCHAR(50) NOT NULL,
soyad VARCHAR(50) NOT NULL,
sinif VARCHAR(10)
);Örnek kayıtlar:
INSERT INTO ogrenciler
(okul_no, ad, soyad, sinif)
VALUES
(1001, 'Ahmet', 'Yılmaz', '10-A'),
(1002, 'Mehmet', 'Demir', '10-B'),
(1003, 'Ali', 'Kaya', '11-A');Beklenen sonuç: Katılımcıların Pardus 25.2 üzerinde çalışan bir web sunucusu oluşturması ve PHP üzerinden veri tabanındaki öğrenci bilgilerini görüntülemesi.
14. Beş Ders Saatlik Eğitim Planı
Ders | İçerik | Süre |
|---|---|---|
1. Ders | LAMP mimarisi, web sunucusu ve Apache kurulumu | 60 dk |
2. Ders | PHP kurulumu, PHP modülleri ve ilk PHP uygulaması | 60 dk |
3. Ders | Veri tabanı kavramları ve MariaDB kurulumu | 60 dk |
4. Ders | SQL komutları, phpMyAdmin ve veri tabanı yönetimi | 60 dk |
5. Ders | PHP-MariaDB bağlantısı ve öğrenci sistemi laboratuvarı | 60 dk |
15. Değerlendirme Soruları
8 Soruluk Kurulum Testi
1. Pardus üzerinde Apache web sunucusu hangi komutla kurulur?
2. PHP dosyalarının uzantısı hangisidir?
3. Apache'nin varsayılan web dizini hangisidir?
4. PHP'nin MySQL/MariaDB bağlantısı için hangi paket kullanılır?
5. MariaDB servisinin durumunu kontrol etmek için hangi komut kullanılır?
6. Veri tabanındaki kayıtları listeleyen SQL komutu hangisidir?
7. phpMyAdmin ne işe yarar?
8. Apache yapılandırma hatalarını kontrol eden komut hangisidir?
16. Sonuç ve Sonraki Eğitim Aşaması
Bu eğitimde Pardus 25.2 işletim sistemi üzerinde web programlama altyapısını oluşturduk.
Apache ile web sunucusu kurduk, PHP ile sunucu taraflı programlamaya giriş yaptık ve MariaDB ile veri tabanı işlemlerini gerçekleştirdik.
Böylece dinamik web uygulamaları geliştirmek için gerekli temel altyapıyı hazırlamış olduk.
PHP ile Dinamik Web Programlama
Bir sonraki aşamada şu konuları işlemenizi öneriyorum:
PHP değişkenleri ve veri türleri
Aritmetik, mantıksal ve karşılaştırma operatörleri
if-else ve switch yapıları
for, while ve foreach döngüleri
PHP fonksiyonları
HTML formları
GET ve POST metotları
PHP ile MySQL/MariaDB işlemleri
17. Resmî Kaynaklar ve Dokümantasyon
Eğitim sırasında yararlanabileceğiniz kaynaklar:
Eğitmen önerisi: Kursun bu ilk bölümünde her katılımcının kendi Pardus 25.2 bilgisayarında kurulumu gerçekleştirmesini sağlayın. Özellikle localhost, /var/www/html, Apache servis yönetimi ve PHP-MariaDB bağlantısı kavramlarını uygulamalı olarak öğrenmeleri sonraki derslerde büyük kolaylık sağlayacaktır.
Teknik not: Kurulum komutları Pardus 25.2'nin Debian tabanlı apt paket yönetimi esas alınarak hazırlanmıştır. Paketlerin depodaki güncel sürümleri ve bağımlılıkları kurulum sırasında belirlenir. MariaDB kullanılması, eğitimde MySQL ve SQL kavramlarını öğrenmeye engel değildir.












Yorumlar