🖥️ Pardus Sunucu Üzerinde Webmin ile DHCP Yapılandırması

Ağ yönetiminin en temel bileşenlerinden biri olan DHCP (Dynamic Host Configuration Protocol), ağa dahil olan cihazlara otomatik olarak IP adresi, alt ağ maskesi, ağ geçidi ve DNS sunucu bilgilerini atayarak sistem yöneticilerinin iş yükünü hafifletir.

Yerli işletim sistemimiz Pardus Sunucu üzerinde Webmin arayüzünü kullanarak adım adım bir DHCP sunucusunun nasıl kurulacağını ve yapılandırılacağını inceleyeceğiz.

📌 Eğitim Senaryomuz ve Ağ Topolojisi

Yapılandırmamızı aşağıdaki lab ortamı bilgilerine göre gerçekleştireceğiz:

Sunucu IP Adresi: 192.168.101.250/24
Hostname (Makine Adı): pserver
FQDN (Tam Nitelikli Alan Adı): pserver.bilisim.local
Domain (Alan Adı): bilisim.local

Not: Bu işlemlere başlamadan önce Pardus sunucunuzda Webmin'in kurulu olduğundan ve sunucunuzun IP adresinin senaryodaki gibi 192.168.101.250 olarak statik ayarlandığından emin olunuz.

Adım 1: Gerekli Paketlerin Kurulumu

Webmin bir yönetim arayüzüdür, bu arayüzün yöneteceği arka plan servisinin (daemon) sistemimizde kurulu olması gerekir. Terminali açalım ve DHCP sunucu paketini kuralım:

Bash

sudo apt update
sudo apt install isc-dhcp-server -y

Adım 2: Webmin Arayüzüne Bağlantı

Kurulum tamamlandıktan sonra ağınızdaki herhangi bir bilgisayarın web tarayıcısını açın ve senaryomuzdaki sunucu IP adresini kullanarak Webmin arayüzüne giriş yapın:

URL: https://192.168.101.250:10000

Pardus sunucunuzun root veya sudo yetkisine sahip kullanıcı adı ve şifresiyle oturum açın.

Adım 3: DHCP Sunucu Modülünü Aktif Etme

Webmin sol menüsünden Servers (Sunucular) menüsünü genişletin.
DHCP Server seçeneğine tıklayın.
(Eğer menüde görünmüyorsa, sol alttaki Refresh Modules butonuna basarak Webmin'in yeni kurduğumuz servisi taramasını sağlayın.)

Adım 4: Dinlenecek Ağ Arayüzünü Seçme

DHCP sunucumuzun hangi ağ kartı üzerinden IP dağıtacağını belirlemeliyiz.

DHCP Server ana sayfasının alt kısmında yer alan Edit Network Interfaces (Ağ Arayüzlerini Düzenle) butonuna tıklayın.
Interfaces for DHCPv4 requests kısmında sunucunuzun ağ kartını (örneğin eth0, enp3s0 veya ens33) seçin.
Save diyerek kaydedin.

Adım 5: Yeni Bir Alt Ağ (Subnet) Tanımlama

Şimdi senaryomuza uygun IP havuzunu oluşturma vakti geldi.

Ana sayfadan Add a new subnet (Yeni bir alt ağ ekle) bağlantısına tıklayın.
Karşınıza çıkan formu senaryomuza göre şu şekilde doldurun:
- Subnet description: Bilişim Sınıfı Ağı (İsteğe bağlı bir açıklama)
- Network address: 192.168.101.0 (Ağ bloğumuzun başlangıç adresi)
- Netmask: 255.255.255.0 ( /24 alt ağ maskesi)
- Address ranges: 192.168.101.50 - 192.168.101.200 (Dağıtılacak IP aralığı. Sunucu, ağ geçidi gibi cihazlar için ilk 50 IP'yi boşta bıraktık.)
Formun en altındaki Create (Oluştur) butonuna basarak alt ağı kaydedin.

Adım 6: İstemci Seçeneklerini (DNS, Gateway, Domain) Ayarlama

İstemcilerin sadece IP alması yeterli değildir; internete çıkabilmeleri ve yerel domain'i tanıyabilmeleri için ek parametrelere ihtiyaçları vardır.

Az önce oluşturduğunuz 192.168.101.0 alt ağının üzerine tıklayarak içine girin.
Alt kısımdan Edit Client Options (İstemci Seçeneklerini Düzenle) butonuna tıklayın.
Parametreleri senaryomuza uygun olarak dolduralım:
- Default routers (Ağ Geçidi): 192.168.101.1 (Ortamınızdaki yönlendirici/modem IP'si)
- Domain name (Alan Adı): bilisim.local
- Domain name servers (DNS Sunucuları): 192.168.101.250 (Eğer bu sunucu aynı zamanda bir DNS sunucusuysa kendi IP'sini, değilse 8.8.8.8 gibi dış bir DNS yazabilirsiniz.)
Gerekli alanları doldurduktan sonra Save butonuna tıklayın.

Adım 7: Servisi Başlatma ve Test

Tüm yapılandırmaları tamamladık. Şimdi sıra servisimizi ayağa kaldırmakta.

DHCP ana sayfasına geri dönün.
Sayfanın en altındaki Start Server (Eğer çalışıyorsa Apply Changes) butonuna tıklayın.

Artık Pardus sunucunuz, bilisim.local etki alanında yer alan ağ cihazlarına başarıyla IP adresi (192.168.101.50 ile 200 arası) dağıtmaya hazırdır. Ağa bağladığınız bir istemci bilgisayardan IP yapılandırmasını kontrol ederek (Linux için ip a, Windows için ipconfig) test edebilirsiniz.

Adım 8: Arka Planı Anlamak – Terminal Üzerinden `dhcpd.conf` İncelemesi

Webmin gibi grafik arayüzler işimizi oldukça kolaylaştırsa da, bir sistem yöneticisi olarak arka planda nelerin değiştiğini bilmek sorun giderme (troubleshooting) süreçlerinde hayat kurtarır. Webmin üzerinden yaptığımız tüm bu ayarlar, aslında Pardus sunucumuzdaki /etc/dhcp/dhcpd.conf yapılandırma dosyasına yazılmaktadır.

Bu dosyayı terminal üzerinden incelemek için Pardus sunucunuzda şu komutu çalıştırabilirsiniz:

Bash

sudo nano /etc/dhcp/dhcpd.conf

Dosyayı açtığınızda, senaryomuza göre Webmin üzerinden oluşturduğumuz yapılandırmanın komut satırı karşılığını şu şekilde göreceksiniz:

Plaintext

# Genel ve DNS ayarları
option domain-name "bilisim.local";
option domain-name-servers 192.168.101.250;

default-lease-time 600;
max-lease-time 7200;

# DHCP sunucusunun bu ağda tek yetkili olduğunu belirtir
authoritative;

# Bilişim Sınıfı Ağı Alt Ağ (Subnet) Yapılandırması
subnet 192.168.101.0 netmask 255.255.255.0 {
    range 192.168.101.50 192.168.101.200;
    option routers 192.168.101.1;
    option subnet-mask 255.255.255.0;
    option broadcast-address 192.168.101.255;
}

Bu yapılandırma metni, sunucunun IP dağıtma kurallarının kalbidir. Gerektiğinde nano editörü üzerinden doğrudan bu satırlara müdahale ederek de ayarlarınızı değiştirebilirsiniz (Değişiklikleri kaydetmek için Ctrl+O ardından Enter, çıkmak için Ctrl+X kısayollarını kullanabilirsiniz).

Terminal Üzerinden Servis Yönetimi

Webmin arayüzüne erişemediğiniz durumlarda veya dosyada manuel bir değişiklik yaptığınızda, DHCP servisini terminal komutlarıyla yönetebilirsiniz:

Servisi yeniden başlatarak yeni ayarların geçerli olmasını sağlamak için:

Bash

sudo systemctl restart isc-dhcp-server

Servisin durumunu ve herhangi bir hata verip vermediğini kontrol etmek için:

Bash

sudo systemctl status isc-dhcp-server

Eğer terminalde Active: active (running) ibaresini görüyorsanız, DHCP yapılandırmanız sorunsuz bir şekilde ayağa kalkmış ve ağınızdaki cihazların IP taleplerini bekliyor demektir.

Bir bilişim sınıfında veya kurum ağında en çok ihtiyaç duyulan konulardan biri de ağ yazıcıları, akıllı tahtalar veya ana bilgisayarlar gibi cihazların IP adreslerinin değişmemesini sağlamaktır. Makalenin devamına bu bölümü ekliyorum:

Adım 9: MAC Adresine Göre Sabit IP Atama (DHCP Rezervasyonu)

Ağımızdaki cihazlar normalde IP havuzumuzdan (bizim senaryomuzda 50 ile 200 arası) rastgele boş bir IP alırlar. Ancak bilişim sınıfımızdaki ağ yazıcısı, akıllı tahta veya sunucu gibi hizmet veren cihazların IP adreslerinin sürekli aynı kalmasını isteriz. Aksi takdirde, her IP değiştiğinde yazıcı bağlantıları kopabilir veya paylaşılan klasörlere erişim kesilebilir.

Bunu çözmek için DHCP sunucumuzda MAC adresine (fiziksel ağ kartı adresine) dayalı IP rezervasyonu yapacağız.

Webmin Üzerinden Sabit IP Atama

Webmin arayüzünde ana menüden Servers > DHCP Server bölümüne gelin.
Ana sayfanın alt kısmında yer alan Add a new host (Yeni bir ana makine ekle) bağlantısına tıklayın.
Açılan formu yapılandıracağımız cihaza göre doldurun:
- Host Description: Bilisim_Yazici (Cihazı ağda kolayca tanıyabilmeniz için anlaşılır bir isim)
- Hardware Address (MAC): 00:1A:2B:3C:4D:5E (Yazıcınızın veya bilgisayarınızın MAC adresi)
- Fixed IP Address: 192.168.101.10 (Bu cihaza atamak istediğiniz sabit IP adresi. Çakışma olmaması için bu adresin dağıtım havuzumuz olan 50-200 aralığı dışında olmasına dikkat edin.)
Create butonuna tıklayarak ayarları kaydedin.
Değişikliklerin anında aktif olması için DHCP ana sayfasına dönüp en alttaki Apply Changes (Değişiklikleri Uygula) butonuna tıklamayı unutmayın.

Terminal (Komut Satırı) Üzerinden Sabit IP Atama

Aynı işlemi doğrudan dhcpd.conf dosyasına yazarak da gerçekleştirebiliriz. Terminali açın ve yapılandırma dosyamızı tekrar düzenleyin:

Bash

sudo nano /etc/dhcp/dhcpd.conf

Dosyanın en alt kısmına inerek, sabit IP vereceğimiz cihaz için aşağıdaki bloğu ekleyin:

Plaintext

# Bilişim Sınıfı Ağ Yazıcısı Sabit IP Rezervasyonu
host bilisim-yazici {
    hardware ethernet 00:1A:2B:3C:4D:5E;
    fixed-address 192.168.101.10;
}

Dosyayı kaydedip (Ctrl+O, Enter) kapattıktan (Ctrl+X) sonra, DHCP servisini yeniden başlatarak ayarların geçerli olmasını sağlayın:

Bash

sudo systemctl restart isc-dhcp-server

Artık 00:1A:2B:3C:4D:5E MAC adresine sahip cihaz ağa bağlandığında, Pardus DHCP sunucumuz onu hemen tanıyacak ve her zaman 192.168.101.10 IP adresini atayacaktır.

Ağ yönetiminde işler her zaman yolunda gitmeyebilir; bu yüzden log (kayıt) dosyalarını okumayı bilmek, bir sistem yöneticisinin en önemli yetkinliklerinden biridir. Eğitim makalenizin son dokunuşu olarak bu bölüm, özellikle bilişim sınıfında ağ sorunlarını çözerken öğrencileriniz ve blog okurlarınız için çok aydınlatıcı olacaktır.

Makalenizin sonuna ekleyebileceğiniz "Log (Kayıt) İncelemesi" bölümünü aşağıda hazırladım:

Adım 10: Sorun Giderme ve DHCP Loglarını (Kayıtlarını) İnceleme

Ağınızda bir cihaz IP alamadığında veya yapılandırmanızda bir hata olduğunda, sorunun kaynağını bulmanın en kesin yolu DHCP sunucusunun tuttuğu kayıt (log) dosyalarını incelemektir. Pardus (ve genel olarak Debian tabanlı sistemler), DHCP servisinin hareketlerini sistem loglarına yazar.

Bu logları hem Webmin üzerinden hem de doğrudan Terminal kullanarak inceleyebilirsiniz.

1. Webmin Üzerinden Log İnceleme

Webmin arayüzü, sistem loglarını okumak için görsel bir kolaylık sağlar:

Webmin sol menüsünden System (Sistem) sekmesini genişletin.
System Logs (Sistem Günlükleri) modülüne tıklayın.
Açılan listede genellikle /var/log/syslog dosyasını bularak yanındaki View (Görüntüle) butonuna tıklayın.
Çıkan ekranda sadece DHCP ile ilgili kayıtları süzmek için arama kutusuna dhcpd yazarak filtreleme yapabilirsiniz. Böylece hangi MAC adresine hangi IP'nin verildiğini (veya reddedildiğini) saniye saniye görebilirsiniz.

2. Terminal (Komut Satırı) Üzerinden Log İnceleme

Sunucuya SSH ile bağlıyken veya doğrudan terminal başındayken logları canlı olarak akarken izlemek çok daha pratik ve etkilidir.

Sistem loglarında DHCP kayıtlarını filtrelemek için:

Bash

grep dhcpd /var/log/syslog

Bu komut, geçmişe dönük tüm DHCP hareketlerini (örneğin cihazların IP bulma aşamaları olan DHCPDISCOVER, DHCPOFFER, DHCPREQUEST, DHCPACK mesajlarını) ekrana döker.

Logları canlı olarak (gerçek zamanlı) izlemek için:

Eğer bir bilgisayarı ağa yeni bağladıysanız ve anlık olarak sunucunun ne tepki verdiğini görmek istiyorsanız tail komutunu kullanabilirsiniz:

Bash

tail -f /var/log/syslog | grep dhcpd

Bu komutu çalıştırdıktan sonra istemci bilgisayarın ağ bağlantısını kesip tekrar bağlarsanız, sunucunun o cihaza IP atama sürecini satır satır canlı olarak izleyebilirsiniz. İzlemeyi durdurmak için Ctrl+C kısayolunu kullanabilirsiniz.

Servis durum kayıtlarını (Journalctl) incelemek için:

Pardus gibi modern Linux sistemlerinde servis loglarına bakmanın en güncel yolu journalctl komutudur:

Bash

sudo journalctl -u isc-dhcp-server -e

Bu komut, doğrudan isc-dhcp-server servisine ait en güncel logları karşınıza getirir. Eğer yapılandırma dosyanızda (dhcpd.conf) bir yazım hatası yaptıysanız (örneğin bir satır sonunda noktalı virgül unutmak gibi), servis başlatılamadığında hatanın tam olarak hangi satırda olduğunu bu komut sayesinde anında tespit edebilirsiniz.

Bu Blogda Ara

Bilişim Teknolojileri