Pardus ETAP 23'te Xorg (X11)

Pardus ETAP ortamları ve okul / akıllı tahta senaryolarını dikkate alarak hazırlanmış, Xorg (X11) üzerine ayrıntılı, eğitim amaçlı ve sahada kullanılabilir bir makale bulacaksın. İçerik; öğretmen, sistem yöneticisi ve ETAP 23 yöneticileri için uygundur.

---

Grafik Sunucu Mimarisi, Yapılandırma, Güvenlik ve ETAP 23 Senaryoları

---

1️⃣ Xorg (X11) Nedir?

Xorg, Linux ve Unix benzeri işletim sistemlerinde kullanılan klasik grafik sunucu sistemidir.
Teknik adıyla X Window System (X11) protokolünün en yaygın uygulamasıdır.

Pardus’ta:

• Uzun yıllar varsayılan grafik altyapısı olmuştur

• Hâlen birçok masaüstü ortamında kararlı ve uyumlu şekilde kullanılmaktadır

📌 Önemli:
Xorg bir masaüstü ortamı değildir.
GNOME, Cinnamon, XFCE gibi ortamlar Xorg üzerinde çalışır.

---

2️⃣ Xorg Mimarisi (Client – Server Modeli)

Xorg’un en ayırt edici özelliği istemci–sunucu mimarisidir.

📐 Temel Bileşenler

Bileşen	Açıklama
X Server (Xorg)	Donanımı yönetir (ekran, klavye, fare)
X Client	Uygulamalar (Firefox, Terminal, LibreOffice)
Window Manager	Pencere çerçevesi, taşıma, kapatma
Desktop Environment	Cinnamon, GNOME vb.

İlginç bilgi:

Xorg’ta uygulamalar istemci, ekranı yöneten kısım sunucudur.

---

3️⃣ Pardus’ta Xorg Çalışma Süreci

Pardus açıldığında Xorg süreci şu şekilde başlar:

BIOS / UEFI
 → Linux Kernel
   → Display Manager (lightdm / gdm)
     → Xorg başlatılır
       → Masaüstü ortamı açılır

Aktif Xorg Kontrolü

echo $XDG_SESSION_TYPE

Çıktı:

x11

Alternatif:

ps aux | grep Xorg

---

4️⃣ Xorg Konfigürasyon Yapısı

📁 Temel Dosyalar ve Dizinler

Yol	Görev
/etc/X11/	Ana yapılandırma dizini
/etc/X11/xorg.conf	Manuel ana konfigürasyon
/etc/X11/xorg.conf.d/	Modüler ayarlar
/usr/share/X11/	Varsayılan sistem ayarları

---

5️⃣ Giriş Aygıtları (Klavye – Fare – Dokunmatik)

Xorg, giriş aygıtlarını libinput üzerinden yönetir.

🎯 Dokunmatik Ekran (Akıllı Tahta)

xinput list

Örnek çıktı:

↳ FT5406 memory based driver
↳ USB Touchscreen

Özellik ayarı:

xinput list-props "USB Touchscreen"

📌 Xorg’ta:

• Tüm kullanıcılar giriş aygıtlarını okuyabilir

• Güvenlik udev + permission ile sağlanır

---

6️⃣ Xorg ve Ekran (Display) Yönetimi

🖥️ Çözünürlük Ayarı

xrandr

xrandr --output HDMI-1 --mode 1920x1080

📌 Akıllı tahta senaryolarında:

• HDMI/VGA isimleri kritik

• EDID sorunları sık görülür

---

7️⃣ Xorg Güvenlik Mimarisi

⚠️ Xorg’un en zayıf yönü güvenliktir

🚨 Temel Riskler

Risk	Açıklama
Keylogger	Klavye dinlenebilir
Ekran yakalama	Başka pencere görüntülenebilir
Input spoofing	Fare/klavye taklidi

Örnek:

xinput test <device-id>

👉 Her kullanıcı girişleri görebilir.

---

8️⃣ Pardus ETAP 23’te Xorg Kullanım Senaryoları

🎓 Sınıf Ortamı

Avantajlar

• Eski donanımlarla uyumlu

• Akıllı tahta sürücüleri daha stabil

• Uygulama uyumluluğu yüksek

Dezavantajlar

• Öğrenci istismarı mümkün

• Ekran ve input izolasyonu zayıf

---

📝 Sınav Modu (Xorg ile)

Önerilen önlemler:

xhost -

chmod 000 /usr/bin/xinput
chmod 000 /usr/bin/xrandr

Ek olarak:

• AppArmor

• LightDM guest kapatma

• Cinnamon kilit ayarları

---

9️⃣ Xorg – Wayland Karşılaştırması (Özet)

Özellik	Xorg	Wayland
Güvenlik	❌ Zayıf	✅ Güçlü
Donanım Uyumu	✅ Çok iyi	⚠️ Değişken
Uzaktan Erişim	✅ Kolay	❌ Sınırlı
Akıllı Tahta	✅ Stabil	⚠️ Sorunlu
Gelecek	⏳ Eski	🚀 Yeni

📌 ETAP 23 için:

Şu an Xorg daha pratik, Wayland daha güvenli

---

🔟 Ne Zaman Xorg Tercih Edilmeli?

✔ Akıllı tahta
✔ Eski donanım
✔ Sürücü uyumluluğu
✔ Uzak masaüstü
✔ Stabil sınıf ortamı

❌ Yüksek güvenlikli sınav
❌ Öğrenci izolasyonu gereken ortam

---

🧩 Sonuç – Eğitim Kurumları İçin Tavsiye

Xorg, Pardus ETAP 23 ekosisteminde hâlen vazgeçilmez bir altyapıdır,
ancak mutlak güvenlik sunmaz.

🎯 En iyi yaklaşım:

• Günlük derslerde Xorg

• Merkezi politika + kilitleme

• Uzun vadede Wayland geçiş planı

---