Pardus /sys Dizini: Donanımın Kalp Atışı

- Ocak 29, 2026

Pardus ve genel olarak Linux tabanlı işletim sistemlerinde /sys dizini, sistemin "donanım haritası" gibidir. Bu makalede, bu kritik dizinin ne işe yaradığını, neden önemli olduğunu ve nasıl kullanıldığını detaylandıracağız.

1. /sys Dizini Nedir?

/sys dizini, Linux çekirdeğinin (kernel) sunduğu sysfs adı verilen sanal bir dosya sistemidir. Bu dizin disk üzerinde yer kaplamaz; sistem her açıldığında çekirdek tarafından oluşturulur ve RAM üzerinden çalışır.

Temel Görevi: Donanım aygıtları, sürücüler ve çekirdek parametreleri hakkında bilgileri kullanıcıya ve uygulamalara hiyerarşik bir yapıda sunmaktır.

2. /sys Dizininin Temel Yapısı

Pardus terminalinizde ls /sys komutunu çalıştırdığınızda karşınıza çıkan temel alt dizinlerin işlevleri şunlardır:

block/: Sistemdeki blok aygıtlarını (HDD, SSD, USB bellekler) içerir.
bus/: Sistemdeki veri yollarını (PCI, USB, I2C vb.) ve bu yollara bağlı aygıtları listeler.
class/: Aygıtları işlevlerine göre gruplandırır (Örn: net altında ağ kartları, backlight altında ekran parlaklığı).
dev/: Aygıtların karakter ve blok numaralarına göre indekslendiği dizindir.
devices/: Sistemin donanım hiyerarşisinin ana merkezidir. Diğer dizinlerin çoğu buradaki dosyalara sembolik bağlar (symlink) içerir.
firmware/: Sistemin bellenim (BIOS/UEFI) özelliklerine erişim sağlar.
kernel/: Çekirdek yapılandırması ve durumu hakkında bilgiler içerir.
power/: Güç yönetimi, uyku modları ve pil durumuyla ilgili ayarları barındırır.

3. /sys vs /proc: Fark Nedir?

Yeni başlayanlar genellikle bu iki dizini karıştırır. Aralarındaki temel fark şudur:

Özellik	/proc (Process)	/sys (System)
Odak Noktası	Süreçler (Processes) ve sistem geneli	Donanım ve Sürücüler
Yapı	Karışık ve eski tip	Düzenli ve hiyerarşik
Örnek Veri	CPU kullanımı, bellek bilgisi	Ekran parlaklığı, pil voltajı

4. Uygulamalı Kullanım Örnekleri

/sys dizini sadece bilgi okumak için değil, bazı durumlarda donanımı kontrol etmek için de kullanılır.

Ekran Parlaklığını Değiştirme

Eğer dizüstü bir bilgisayarda Pardus kullanıyorsanız, parlaklığı şu yol üzerinden manuel olarak değiştirebilirsiniz:

Bash:
cat /sys/class/backlight/intel_backlight/brightness

Buradaki rakamı değiştirerek (root yetkisiyle) ekran parlaklığına müdahale edilebilir.

Pil Durumunu Kontrol Etme

Batarya sağlığı ve doluluk oranını görmek için:

Bash:
cat /sys/class/power_supply/BAT0/capacity

USB Aygıtlarını İzleme

Sisteme bağlı USB aygıtlarının detaylarını görmek için bus dizinini kullanabilirsiniz:

Bash:
ls /sys/bus/usb/devices/

⚠️ Bazı dosyalara yazmak, sistemi doğrudan etkiler:

echo 1 | sudo tee /sys/class/leds/input3::capslock/brightness

Ama şu araçlar /sys okur:

udev
NetworkManager
systemd
powertop
lsblk, ip, nmcli

Yani /sys, Pardus’un kalp atışını tutan dizindir 💓

5. Özet ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

/sys dizini, Pardus'un donanımla nasıl konuştuğunu anlamak için eşsiz bir laboratuvardır. Ancak unutmayın:

Buradaki dosyaların çoğu salt okunur (read-only) dosyadır.
Yazılabilir dosyalarda yapacağınız yanlış bir değişiklik donanımınızın kararsız çalışmasına neden olabilir.
Tüm değişiklikler geçicidir; bilgisayar yeniden başladığında çekirdek /sys dizinini varsayılan değerlerle tekrar oluşturur.

Pardus terminalini açalım ve ağ kartınla ilgili derinlere inelim. /sys/class/net/ dizini, bilgisayarındaki tüm ağ arayüzlerini (Ethernet, Wi-Fi, Sanal Ağlar) birer klasör olarak listeler.

Aşağıdaki adımları sırayla uygulayarak ağ kartının "kalp atışlarını" izleyebilirsin:

1. Ağ Arayüzlerini Listeleme

Önce sisteminde hangi ağ kartlarının tanımlı olduğunu görelim:

Bash:
ls /sys/class/net/

Burada muhtemelen eth0 veya enp... (Kablolu), wlan0 veya wlp... (Wi-Fi) ve lo (Yerel geri döngü) gibi isimler göreceksin.

2. Bağlantı Durumunu Kontrol Etme (Operstate)

Örneğin, Wi-Fi kartının (adı wlan0 varsayalım) şu an internete bağlı olup olmadığını bir dosyadan okuyalım:

Bash:
cat /sys/class/net/wlan0/operstate

up: Bağlantı aktif.
down: Bağlantı yok veya kart kapalı.

3. MAC Adresini Öğrenme

Donanım adresini (MAC) komut kullanmadan direkt çekirdek dosyasından görebilirsin:

Bash:
cat /sys/class/net/wlan0/address

4. Gerçek Zamanlı Veri Trafiği İzleme (İstatistikler)

/sys dizininin en eğlenceli kısımlarından biri statistics alt dizinidir. Buradan alınan toplam bayt sayısını izleyerek basit bir hız göstergesi yapabilirsin:

Gelen toplam veri (byte):

Bash:
cat /sys/class/net/wlan0/statistics/rx_bytes

Giden toplam veri (byte):

Bash:
cat /sys/class/net/wlan0/statistics/tx_bytes

Küçük Bir İpucu: "Canlı" İzleme

Eğer gelen veri trafiğinin nasıl değiştiğini canlı görmek istersen şu komutu kullanabilirsin (Saniyede bir günceller):

Bash:
watch -n 1 cat /sys/class/net/wlan0/statistics/rx_bytes

Not: Komutlardaki wlan0 kısmını kendi sistemindeki kart ismiyle (örn: enp3s0) değiştirmeyi unutma.

Bu Blogda Ara

Bilişim Teknolojileri