Pardus /home Dizini :Kullanıcı Verilerinin Kalbi

🏠 Kullanıcı Verilerinin Kalbi ve Sınav Güvenliğinin Temeli

1️⃣ /home Dizini Nedir?

Linux işletim sistemlerinde / (root) dizini sistemin kalbi ise, /home dizini de kullanıcıların ruhudur. Pardus ETAP 23 yüklü bir etkileşimli tahtada bu dizin; öğretmenlerin, öğrencilerin ve sistem yöneticilerinin kişisel verilerinin, masaüstü ayarlarının ve uygulama yapılandırmalarının saklandığı yerdir.

Her kullanıcı için ayrı bir alt dizin bulunur:


/home/
 ├── ogrenci
 ├── ogretmen
 ├── nuritiras
 └── etapadmin

📌 Temel ilke:

Her kullanıcı sadece kendi /home dizininde çalışır.

2️⃣ Pardus ETAP 23’te /home Dizininin Rolü

ETAP 23, özellikle akıllı tahtalar ve okul ortamları için tasarlandığından /home dizini:

👩‍🎓 Öğrenci – 👨‍🏫 öğretmen ayrımını netleştirir
📝 Sınav sırasında kullanıcı izolasyonu sağlar
🔐 Yetkisiz sistem müdahalelerini önler
🧩 Merkezi yönetim (LeaderAhenk / AD) ile uyumludur

3️⃣ /home Altındaki Tipik Yapı

Bir kullanıcının /home dizini genellikle şu şekildedir:


/home/ogrenci/
 ├── Belgeler
 ├── İndirilenler
 ├── Masaüstü
 ├── Resimler
 ├── Videolar
 ├── Müzik
 └── .config

🔍 Gizli dizinler (.)

.config → Masaüstü ayarları
.local → Kullanıcıya özel uygulama verileri
.cache → Geçici dosyalar

Bu dizinler, kullanıcı ayarlarının kalıcı olmasını sağlar.

4️⃣ Yetkilendirme Mantığı (Permissions)

Linux’ta her /home dizini şu mantıkla korunur:


drwx------  ogrenci01 ogrenci  /home/ogrenci01

Alan	Anlam
`drwx------`	Sadece kullanıcı erişebilir
Kullanıcı	Dizin sahibi
Grup	Kullanıcının grubu

✅ Bu sayede:

Öğrenciler birbirlerinin dosyalarını göremez
Öğretmen hesabı ayrı tutulur
Sınav esnasında veri sızıntısı engellenir

5️⃣ ETAP 23’te Öğrenci – Öğretmen Ayrımı

ETAP 23’te genellikle şu yaklaşım kullanılır:

Kullanıcı	Amaç
`ogrenci*`	Ders / sınav
`ogretmen`	Sunum, ders anlatımı
`etapadmin`	Sistem yönetimi

📌 Öneri:
Öğrenci hesaplarının /home dizinlerinde script, binary veya .sh dosyası çalıştırma yetkileri kısıtlanmalıdır.

1. /home Dizinini Temel Yapısı

Pardus ETAP kurulduğunda, sistemdeki her gerçek kullanıcı için /home altında o kullanıcının adını taşıyan bir alt dizin oluşturulur. Örneğin:

/home/etapadmin: Sistem yöneticisi yetkilerine sahip ana kullanıcı.
/home/ogretmen: (Eğer oluşturulduysa) Öğretmenlerin kullanımı için ayrılmış alan.

2. Gizli Dosyalar ve Yapılandırma (Dotfiles)

/home/kullanici_adi/ dizinine girdiğinizde ilk bakışta sadece "Masaüstü", "Belgeler" veya "İndirilenler" gibi klasörleri görürsünüz. Ancak Ctrl + H tuş kombinasyonuna bastığınızda, sistemin işleyişini belirleyen gizli dosyalar (. ile başlayanlar) ortaya çıkar:

.config/: Modern Linux uygulamalarının neredeyse tamamı ayarlarını burada saklar. Cinnamon masaüstü ortamı ayarları, panel dizilimi ve uygulama tercihleri buradadır.
.local/share/: Kullanıcıya özel fontlar, simge paketleri ve yerel veritabanları burada tutulur.
.bashrc: Terminal (konsol) özelleştirmeleri ve takma adlar (alias) bu dosyada tanı
mlanır.

3. ETAP 23'te /home Dizinini Yönetmenin Önemi

Etkileşimli tahtalar çoklu kullanıcı (farklı öğretmenler) tarafından kullanıldığı için /home dizininin yönetimi birkaç açıdan kritiktir:

A. Ayrı Bir Bölüm (Partition) Olarak /home

Pardus ETAP kurulumu sırasında /home dizinini ayrı bir disk bölümü olarak yapılandırmak büyük bir avantajdır. Eğer sistem çökerse veya Pardus 23'ten bir sonraki sürüme temiz kurulum yapmak isterseniz, /home bölümüne dokunmadan sadece sistemi (/) formatlayarak tüm kullanıcı verilerinizi ve ayarlarınızı koruyabilirsiniz.

B. Disk Kotası ve Temizlik

Sınıf ortamında USB belleklerden kopyalanan büyük dosyalar zamanla diskte yer kalmamasına neden olabilir.

du -sh /home/* komutu ile hangi kullanıcının ne kadar yer kapladığı hızlıca kontrol edilebilir.
ETAP 23'te özellikle tarayıcı önbellekleri (.cache/) zamanla şişebilir.

C. İzinler ve Güvenlik

Pardus'ta her kullanıcı sadece kendi ev dizinine yazma yetkisine sahiptir. Bu, bir kullanıcının yanlışlıkla diğerinin dosyalarını silmesini veya sistemin genelini bozmasını engeller.

Not: chmod ve chown komutları, ETAP üzerinde yetkisiz erişimleri engellemek için /home dizini üzerinde sıkça kullanılan araçlardır.

4. Yedekleme Stratejileri

Bir sistem yöneticisi için /home dizini, yedekleme listesinin en başında yer almalıdır. Pardus ETAP 23 üzerinde:

Timeshift: Sistem geri yükleme noktaları oluştururken kullanıcı verilerini dahil edip etmemeyi seçebilirsiniz.
Rsync: /home dizinini harici bir diske veya ağ sürücüsüne senkronize etmek için en hızlı yoldur.

Özet: Neden `/home` Dizini Önemli?

Pardus ETAP 23'te işletim sistemi dosyaları (/usr, /bin, /etc) statiktir ve güncellemelerle değişir. Ancak /home dizini dinamiktir. Bir öğretmenin akıllı tahtadaki arka plan resmi, tarayıcıdaki favori siteleri ve hazırladığı ders materyalleri burada yaşar. Bu dizini doğru yönetmek, hem sistem performansını artırır hem de veri güvenliğini sağlar.

6️⃣ Sınav Modu İçin /home Politikaları

ETAP 23 sınav senaryolarında /home dizini kritik bir kontrol noktasıdır.

🔐 Uygulanan yaygın önlemler:

USB otomatik bağlama kapatılır
Tarayıcı cache’i sınav sonrası temizlenir
Masaüstü kısayolları kilitlenir
.config altında panel ayarları sabitlenir

📘 Örnek yaklaşım:


chmod -R 700 /home/ogrenci*
chattr +i /home/ogrenci*/.config

7️⃣ Merkezi Yönetim (LiderAhenk / AD) ile /home

Pardus, merkezi kullanıcı yönetimiyle uyumludur:

🧩 Kullanıcılar otomatik açılır
📁 /home dizinleri ilk girişte oluşturulur
🗄️ Ağ üzerinden home (NFS / Samba) desteklenir
🔄 Profil sıfırlama mümkündür

📝 Özellikle gezici kullanıcı (roaming) senaryolarında /home dizini merkezi sunucuda tutulabilir.

8️⃣ /home ve Sistem Güvenliği İlişkisi

/home dizini doğru yapılandırılmazsa:

❌ Öğrenci script çalıştırabilir
❌ Panel ayarları değiştirilebilir
❌ Tarayıcı eklentileri yüklenebilir

✅ Doğru yapılandırıldığında:

Sistem dosyaları korunur
Öğrenci sadece dersine odaklanır
Akıllı tahta kararlılığı artar

9️⃣ ETAP 23 İçin En İyi Uygulamalar

✔ Öğrenci home’larını minimal tutun
✔ Oturum kapanınca cache temizleyin
✔ Öğretmen ve admin home’larını ayırın
✔ Yedekleme (rsync / snapshot) kullanın
✔ Gereksiz gizli dizinleri silin

📊 /home – /etc – /var İlişkisi

Linux’ta Kullanıcı, Sistem ve Çalışma Verisinin Ayrımı

1️⃣ Büyük Resim: Bu Dizimler Neden Ayrı?

Linux’un en güçlü yönlerinden biri veriyi amacına göre ayırmasıdır.
Bu üç dizin, sistemin üç temel katmanını temsil eder:
Katman Dizin Sorumluluk
👤 Kullanıcı `/home` Kişisel dosyalar ve ayarlar
⚙️ Sistem `/etc` Yapılandırma ve politikalar
🔄 Çalışma `/var` Loglar, cache, geçici veriler
📌 Temel prensip:
Kullanıcı verisi, sistem ayarı ve çalışan servis verisi asla aynı yerde tutulmaz.

Katman	Dizin	Sorumluluk
👤 Kullanıcı	`/home`	Kişisel dosyalar ve ayarlar
⚙️ Sistem	`/etc`	Yapılandırma ve politikalar
🔄 Çalışma	`/var`	Loglar, cache, geçici veriler

2️⃣ `/home` → Kullanıcı Katmanı

Kim?

Öğrenciler
Öğretmenler
Yerel veya merkezi kullanıcılar

Ne içerir?

Belgeler, masaüstü dosyaları
Kullanıcıya özel ayarlar (.config)
Tarayıcı profilleri
Uygulama tercihleri


/home/ogrenci01/
 ├── Belgeler
 ├── Masaüstü
 └── .config

🔐 Güvenlik mantığı

Her kullanıcı sadece kendi dizinine erişir
Öğrenci → sistem dosyalarına ulaşamaz
Silinse bile sistem çalışmaya devam eder

3️⃣ `/etc` → Sistem Akıl Merkezi

Kim kullanır?

Sistem yöneticisi (root)
Servisler
Merkezi yönetim araçları

Ne içerir?

Sistem ayarları
Kullanıcı politikaları
Servis yapılandırmaları


/etc/
 ├── passwd
 ├── group
 ├── sudoers.d/
 ├── lightdm/
 ├── network/

⚠️ Kritik nokta

/etc değişirse sistem davranışı değişir
Kullanıcıya kesinlikle yazma yetkisi verilmez
kısıtlama politikaları /etc üzerinden tanımlanır, ama /home üzerinde uygulanır.

4️⃣ `/var` → Sistemin Canlı Hafızası

Ne tutar?

Loglar
Cache
Servis çalışma dosyaları
Yazıcı kuyrukları


/var/
 ├── log/
 │   ├── syslog
 │   └── auth.log
 ├── cache/
 └── lib/

🔄 Dinamik yapı

Sürekli değişir
Sistem çalıştıkça büyür
Yeniden başlatma sonrası korunur

📘 ETAP 23 yorumu:

Öğrenci her ne yaparsa yapsın, izleri genelde /var/log’dadır.

5️⃣ Üç Dizin Arasındaki Akış (Çok Önemli)

Aşağıdaki senaryo ilişkiyi net gösterir:

🎯 Örnek: Öğrenci oturum açıyor

1️⃣ Kullanıcı bilgisi → `/etc/passwd`
2️⃣ Kullanıcı ayarları → `/home/ogrenci01/.config`
3️⃣ Oturum logu → `/var/log/auth.log`
📌 Tek cümleyle:
`/etc` karar verir, `/home` uygular, `/var` kaydeder

6️⃣ Sınav Modu Açısından Karşılaştırma

Dizin Sınavda Rolü Müdahale
`/home` Öğrenci davranışı 🔒 Kısıtlanır
`/etc` Politika 🔐 Kilitli
`/var` İzleme / kayıt 👁️ Denetlenir

Dizin	Sınavda Rolü	Müdahale
`/home`	Öğrenci davranışı	🔒 Kısıtlanır
`/etc`	Politika	🔐 Kilitli
`/var`	İzleme / kayıt	👁️ Denetlenir

7️⃣ Yanlış Yapılandırma Olursa Ne Olur?

❌ `/home` serbest → öğrenci script çalıştırır
❌ `/etc` gevşek → sistem ayarı bozulur
❌ `/var` dolu → sistem yavaşlar / çöker
✅ Doğru yapılandırma:
Öğrenci özgür ama kontrollü
Sistem kararlı
Loglar izlenebilir