Pardus ETAP 23: etapadmin ve sudo Kullanımı

Pardus ETAP 23, etkileşimli tahtalar için özelleştirilmiş, Debian tabanlı yerli bir işletim sistemidir. Bu sistemde güvenliği sağlamak ve sistem dosyalarını korumak için kullanıcı yetkileri sınırlandırılmıştır.

Sistemde tam yetkiye sahip olan kullanıcı etapadmin kullanıcısıdır. Bu rehberde, sudo komutunun ne olduğunu ve etapadmin ile sistem yönetiminin nasıl yapılacağını öğreneceğiz.

1. sudo Nedir?

sudo (SuperUser DO), bir kullanıcının başka bir kullanıcının (genellikle sistem yöneticisi olan "root") yetkileriyle komut çalıştırmasına izin veren bir programdır.

Pardus ETAP'ta standart kullanıcılar sistem ayarlarını değiştiremez veya uygulama yükleyemez. Bu tür işlemler için terminale "Ben bu işlemi yönetici yetkisiyle yapmak istiyorum" demeniz gerekir; işte bu noktada sudo devreye girer.

Avantajları:

Root ile sürekli oturum açılmaz
Yapılan işlemler loglanır
Yetki kontrollüdür

📁 Loglar:


/var/log/auth.log

2. etapadmin Kullanıcısına Geçiş

Eğer etkileşimli tahtada standart bir kullanıcı (örneğin "ogretmen") ile oturum açtıysanız ve terminalde etapadmin yetkilerine ihtiyacınız varsa şu adımları izleyebilirsiniz:

Terminali (Uçbirim) açın.
Aşağıdaki komutu yazarak yetkili kullanıcıya geçiş yapın: su - etapadmin
Sizden etapadmin parolası istenecektir. (Yazarken karakterler görünmez, bu normal bir güvenlik önlemidir).

ETAP 23 Kullanıcı Mimarisi

Kullanıcı	Yetki Durumu	Amaç
`ogrenci`	❌ Sudo yok	Ders kullanımı
`ogretmen`	❌ Sudo yok	Ders anlatımı
`etapadmin`	✅ Sudo var	Sistem yönetimi
`root`	⚠️ Kapalı	Güvenlik

🔒 ETAP sistemlerinde root hesabı varsayılan olarak devre dışıdır.
Yönetim işlemleri sudo + etapadmin üzerinden yapılır.

👤 etapadmin Kimdir?

etapadmin, ETAP kurulumu sırasında oluşturulan ve:

Sistem ayarlarını değiştirebilen
Paket kurabilen
Donanım ve ağ yapılandırması yapabilen
sudo yetkisine sahip tek standart kullanıcıdır

📌 Öneri:
Günlük kullanımda ogretmen / ogrenci, bakım işlemlerinde etapadmin kullanılmalıdır.

etapadmin’in sudo Yetkisini Kontrol Etme

1️⃣ etapadmin ile giriş yapın

Grafik arayüzden veya
TTY / Terminal üzerinden

2️⃣ Terminalde test edin


sudo whoami

✔ Çıktı:


root

Bu çıktı, sudo yetkisinin aktif olduğunu gösterir.

etapadmin sudo Yetkisi Nereden Geliyor?

Yetki şu dosyadan gelir:


/etc/sudoers

veya daha güvenlisi:


/etc/sudoers.d/

ETAP sistemlerinde genellikle şu satır vardır:


etapadmin ALL=(ALL:ALL) ALL

📌 Bu satır anlamı:

etapadmin
Tüm komutları
Tüm kullanıcılar adına
sudo ile çalıştırabilir

3. Temel Sudo Komutları ve Kullanım Senaryoları

Bir komutu sudo ile çalıştırmak için komutun başına sudo ibaresini eklemeniz yeterlidir. İşte en çok ihtiyaç duyacağınız komutlar:

A. Sistem Güncelleme

Sistemin güvenli ve kararlı kalması için paket listelerini güncellemek ve yüklü paketleri yükseltmek gerekir:

Paket listesini güncelle: sudo apt update
Sistemi yükselt: sudo apt upgrade

B. Uygulama Yönetimi

Yeni bir yazılım yüklemek veya mevcut bir yazılımı kaldırmak için yönetici yetkisi şarttır:

Uygulama Yükleme: sudo apt install paket-adi (Örn: sudo apt install vlc)
Uygulama Kaldırma: sudo apt remove paket-adi

C. Dosya ve Klasör İşlemleri

Sistem dizinlerinde (örneğin /etc veya /usr) dosya oluşturmak veya silmek için kullanılır:

Dosya Düzenleme: sudo nano /etc/network/interfaces
Dosya Silme: sudo rm -rf /klasör-yolu (Dikkatli kullanılmalıdır!)

4. Dikkat Edilmesi Gereken Güvenlik Kuralları

sudo yetkisi "büyük güç, büyük sorumluluk getirir" ilkesiyle çalışır. Hatalı bir komut sistemin açılmamasına neden olabilir.

Parola Gizliliği: Terminale şifre girerken ekranda hiçbir işaret (yıldız dahil) çıkmaz. Şifrenizi yazıp Enter tuşuna basmanız yeterlidir.
Bilinmeyen Komutlar: İnternetten bulduğunuz ve ne işe yaradığını tam olarak bilmediğiniz komutları sudo ile çalıştırmaktan kaçının.
Zaman Aşımı: Bir kez sudo ile şifre girdiğinizde, terminal oturumu belirli bir süre (genellikle 5-15 dakika) boyunca sizden tekrar şifre istemez.

Not: Pardus ETAP 23 üzerinde grafik arayüzünde (Pardus Mağaza vb.) işlem yaparken de sistem sizden bu yetkiyi doğrulamak için etapadmin parolasını isteyecektir. Terminal, bu işlemlerin arka planında neler olup bittiğini daha iyi anlamanızı sağlar.

5. İleri Düzey Yetkilendirme: visudo Kullanımı

Linux sistemlerinde sudo yetkileri /etc/sudoers dosyasında tutulur. Ancak bu dosyayı doğrudan nano veya gedit gibi editörlerle açıp düzenlemek risklidir; yapılacak bir yazım hatası tüm kullanıcıların (hatta etapadmin'in bile) yönetici yetkilerini kaybetmesine neden olabilir.

Bu yüzden, bu dosyayı güvenle düzenlemek için visudo komutu kullanılır. visudo, siz dosyayı kaydetmeden önce sözdizimi (syntax) hatalarını kontrol eder.

A. Bir Kullanıcıya Sudo Yetkisi Vermek

Eğer etapadmin dışındaki başka bir kullanıcıya (örneğin ogretmen kullanıcısı) tam yetki vermek isterseniz terminalde şu adımları izleyin:

sudo visudo komutunu çalıştırın.
Dosyanın en altına şu satırı ekleyin: ogretmen ALL=(ALL:ALL) ALL
Dosyayı kaydedip çıkın (Ctrl+O, Enter, Ctrl+X).

Bu komut:

Sözdizimini kontrol eder
Hatalı kaydı engeller
Sistemin kilitlenmesini önler

B. Belirli Bir Komutu Şifresiz Çalıştırmak

Özellikle eğitim ortamlarında, bazı scriptlerin veya komutların şifre sormadan çalışması gerekebilir. Örneğin, tahtanın şifre istemeden kapatılması isteniyorsa visudo dosyasına şu eklenebilir:

ogretmen ALL=(ALL) NOPASSWD: /sbin/shutdown

Bu satır, ogretmen kullanıcısının sudo shutdown komutunu şifre girmeden çalıştırmasına izin verir.

C. /etc/sudoers.d/ Dizini (Modern ve Güvenli Yöntem)

Ana sudoers dosyasını değiştirmek yerine, her yetkilendirme için ayrı bir dosya oluşturmak daha temiz bir yöntemdir. Pardus ve Debian tabanlı sistemlerde /etc/sudoers.d/ klasörü altına oluşturulan her dosya sistem tarafından okunur.

Örnek Uygulama: sudo nano /etc/sudoers.d/ozel-yetkiler komutuyla yeni bir dosya oluşturup içine yetkilendirme kurallarınızı yazabilirsiniz. Bu yöntem, sistem güncellemelerinde ayarlarınızın kaybolmamasını sağlar.

İpucu:

Dikkat: Bu işlemler sistem güvenliğini doğrudan etkiler, sadece ne yaptığınızdan eminseniz uygulayın.

Okul Senaryosu – Örnek Kullanımlar

📦 Paket Kurulumu


sudo apt install htop

🖨️ Yazıcı Servisi Yeniden Başlatma


sudo systemctl restart cups

🌐 Ağ Servisi Kontrolü


sudo nmcli device status

🧩 Sistem Güncelleme


sudo apt update && sudo apt upgrade

Öğrenci ve Öğretmen Hesaplarında sudo Olmalı mı?

❌ Kesinlikle hayır.

Sebep:

Sistem bütünlüğü bozulur
Güvenlik açığı oluşur
MEB ETAP standartlarına aykırıdır

📌 En iyi uygulama

sudo → sadece etapadmin
Günlük kullanım → ogretmen / ogrenci

Güvenlik İçin İleri Seviye Önlemler (Opsiyonel)

✔️ sudo komutlarını loglama

Varsayılan olarak aktiftir.

✔️ Belirli komutlara izin verme


etapadmin ALL=(ALL) /usr/bin/apt, /usr/bin/systemctl

✔️ Parolasız sudo (ÖNERİLMEZ)


NOPASSWD: ALL

⚠️ Akıllı tahtalarda çok dikkatli kullanılmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

❌ Öğretmen hesabına sudo vermek
❌ /etc/sudoers dosyasını doğrudan düzenlemek
❌ etapadmin şifresini paylaşmak
❌ root hesabını aktif etmek

Özet

ETAP 23’te yönetici = etapadmin
sudo yetkisi bilinçli kullanılmalı
Öğrenci/öğretmen sudo almaz
visudo her zaman tercih edilmeli

Bu Blogda Ara

Bilişim Teknolojileri