Pardus Dizin Yapısı

Pardus ETAP 23, Debian tabanlı bir Linux dağıtımı olduğu için dünya standartlarında kabul görmüş olan FHS (Filesystem Hierarchy Standard - Dosya Sistemi Hiyerarşisi Standardı) yapısını kullanır. Etkileşimli tahtalarda (akıllı tahta) dosya yönetimi ve sistem yönetimi yaparken bu yapıyı bilmek, sorun giderme ve yapılandırma süreçlerinde size büyük avantaj sağlar.

Akıllı tahta, öğretmen ve öğrenci bilgisayarlarında;

❌ Yanlış dizine dosya kopyalamak
❌ Sistem dosyalarını silmek
❌ Kullanıcı verileriyle sistem verilerini karıştırmak

ciddi sistem bozulmalarına yol açabilir.
Bu nedenle dizin yapısını bilmek, ETAP 23 yöneticileri ve öğretmenler için hayati öneme sahiptir.

1. Kök Dizin (Root - `/`)

Linux sistemlerde her şey bir dosyadır ve tüm dosyalar tek bir başlangıç noktasından türer: Kök Dizin (/). Windows'taki C: sürücüsünün aksine, Linux'ta tüm disk bölümleri ve aygıtlar bu tek ağacın dallarıdır.

2. Temel Dizinler ve Görevleri

Aşağıdaki tabloda Pardus ETAP 23 sistemindeki en kritik dizinlerin işlevleri özetlenmiştir:

Dizin	Açıklama
`/bin`	Sistemin açılması ve temel çalışma için gerekli olan komut dosyaları (ls, cp, cat vb.).
`/boot`	Sistem açılış (boot) dosyaları, çekirdek (kernel) ve GRUB yapılandırması burada bulunur.
`/dev`	Donanım aygıtlarının dosya olarak temsil edildiği yerdir (Diskler, USB'ler, ekran kartı).
`/etc`	Sistem yapılandırma dosyaları. Ağ ayarları, kullanıcı bilgileri ve uygulama ayarları buradadır.
`/home`	Kullanıcıların kişisel dosyalarının (Masaüstü, Belgeler, İndirilenler) bulunduğu ana klasör.
`/lib`	Sistem çekirdeği ve `/bin` altındaki komutlar için gerekli kütüphane dosyaları.
`/media`	Takılan USB bellek, harici disk gibi çıkarılabilir medya aygıtlarının bağlandığı yer.
`/mnt`	Geçici olarak bağlanan dosya sistemleri için ayrılmış dizin.
`/opt`	Ekstra yüklenen üçüncü taraf yazılımların (Chrome, Zoom vb.) dosyalarını barındırır.
`/proc`	Çalışan süreçler (processes) ve sistem kaynakları hakkında bilgi veren sanal dizin.
`/root`	Sistemin en yetkili kullanıcısı olan "root" kullanıcısının ev dizini.
`/sbin`	Sadece sistem yöneticisinin (root) çalıştırabileceği kritik yönetim komutları (fdisk, reboot vb.).
`/usr`	Kullanıcı uygulamalarının ve verilerinin (programlar, kütüphaneler, simgeler) bulunduğu geniş dizin.
`/var`	Sürekli değişen veriler; log dosyaları, veritabanları ve sistem günlükleri burada tutulur.

3. ETAP Kullanıcıları İçin Kritik Dizinler

Bir sistem yöneticisi veya öğretmen olarak Pardus ETAP üzerinde çalışırken en çok etkileşimde bulunacağınız dizinler şunlardır:

📂`/bin` – Temel Komutlar

📌 Tüm kullanıcılar için gerekli temel komutlar

Örnekler: ls, cp, mv, rm, cat

📎 ETAP 23 Notu:
Sistem açılışında bile bu dizin erişilebilir olmalıdır.

❌ Silinmemeli / değiştirilemez

📂 `/sbin` – Sistem Yönetim Komutları

📌 Sadece yönetici (root) için

Örnekler: reboot, shutdown, ip, mount, fsck

📎 Akıllı Tahta Riski:
Bu dizindeki komutlara yetkisiz erişim, sistemi kullanılamaz hale getirebilir.

`📂 /etc` - Ayarların Merkezi

Eğer akıllı tahtanın ağ ayarlarını, depo adreslerini (sources.list) veya kullanıcı yetkilerini manuel olarak değiştirmek isterseniz, bu dizini kullanırsınız.

Not: Buradaki dosyaları düzenlemek için sudo yetkisi (yönetici izni) gerekir.

📌 Tüm sistem yapılandırmaları burada bulunur

Örnek dosyalar: /etc/passwd, /etc/group, /etc/hostname, /etc/network/, /etc/sudoers.d/

📎 ETAP 23 için çok önemli:

Ağ ayarları
Kullanıcı yetkileri
Politika ve güvenlik ayarları

❗ Öğrenci erişimi kesinlikle olmamalı

`📂 /home/etapadmin` - Kullanıcı Alanı

ETAP sürümlerinde varsayılan kullanıcı genellikle etapadmin ismindedir. Masaüstündeki dosyalarınız, tarayıcı geçmişiniz ve kişisel ayarlarınız /home/etapadmin dizininde saklanır. Sistem çökse bile bu dizini yedeklemek, verilerinizi kurtarmanızı sağlar.

📌 Kullanıcıların kişisel alanı


/home
├── ogrenci
├── ogretmen
├── etapadmin

📎 Kullanıcıya özel:

Belgeler
Masaüstü
İndirilenler
Ayarlar (.config, .cache)

✅ Silinmesi sistem bozmaz
❌ Ama kullanıcı verileri kaybolur

`📂 /var/log` - Hata Ayıklama

Akıllı tahtada bir uygulama düzgün çalışmıyorsa veya sistem kilitleniyorsa, /var/log dizini altındaki günlük dosyaları (örneğin syslog veya auth.log) sorunun kaynağını söyler.

📌 Sürekli değişen dosyalar

Örnekler:

/var/log/syslog
/var/log/auth.log
/var/cache/apt

📎 Arıza tespitinde altın değerinde

🛠 Sistem sorunlarında ilk bakılan dizindir.

`📂 /media` - Harici Bellekler

Öğrencilerin veya öğretmenlerin taktığı USB bellekler otomatik olarak bu dizin altında bir alt klasör olarak görünür. Komut satırı üzerinden USB'ye erişmek isterseniz /media/etapadmi/USB_ADI yolunu izlemelisiniz.

📂 `/root` – Root Kullanıcısının Evi

📌 Sistem yöneticisine özel home dizini

/home altında değildir
Güvenlik amacıyla ayrıdır

❌ Öğrenciler bu dizine asla erişemez

📂 `/usr` – Programlar ve Kütüphaneler

📌 Kurulu yazılımların büyük bölümü burada

Alt dizinler:

/usr/bin → uygulamalar
/usr/lib → kütüphaneler
/usr/share → ikonlar, temalar, dil dosyaları

📎 ETAP 23’te:

Akıllı tahta yazılımları
Eğitim uygulamaları
Masaüstü bileşenleri

📂 `/tmp` – Geçici Dosyalar

📌 Programların geçici olarak oluşturduğu dosyalar

Sistem yeniden başlatılınca silinir
Güvenlidir

📎 Akıllı Tahta için ideal geçici alan

📂 `/boot` – Açılış Dosyaları

📌 Kernel ve GRUB dosyaları burada

❗ Bu dizine dokunmak = sistem açılmaz

📂 `/dev`, `/proc`, `/sys` – Sanal Sistem Dizinleri

📌 Donanım ve çekirdekle iletişim için

/dev/sda → diskler
/proc/cpuinfo
/sys/class

📎 Dosya gibi görünür ama RAM üzerindedir

ETAP 23’te Sık Yapılan Hatalar 🚫

❌ /etc altından dosya silmek
❌ /usr içine rastgele dosya kopyalamak
❌ /boot dizinini temizlemek
❌ Öğrencilere sudo yetkisi vermek

Eğitim Ortamı İçin Güvenli Kullanım Önerileri ✅

✔ Kullanıcı verileri → /home
✔ Politika ve kısıtlamalar → /etc
✔ Log takibi → /var/log
✔ Geçici işlemler → /tmp

🔐 Öneri:
Akıllı tahtalarda root erişimi sınırlandırılmalı,
etapadmin harici sudo yetkisi verilmemelidir.

Sonuç

PARDUS ETAP 23 dizin yapısını bilmek,
sadece teknik bir bilgi değil;

🎓 Eğitim sürekliliği
🔐 Sistem güvenliği
🧠 Öğrenci kaynaklı bozulmaların önlenmesi

için temel bir zorunluluktur.

Özet Bilgi

Pardus ETAP 23'te dosya sistemi hiyerarşisini anlamak için şu mantığı kavrayabilirsiniz:

Sistem Dosyaları: /etc, /boot, /lib, /bin
Kullanıcı Verileri: /home, /root
Geçici/Değişken Veriler: /tmp, /var
Donanım ve Dış Dünya: /dev, /media, /mnt

Bu Blogda Ara

Bilişim Teknolojileri