Pardus /bin Dizini

Pardus ETAP 23 özelinde, okullarda akıllı tahta ve laboratuvar ortamlarında sıkça karşılaşılan senaryoları da dikkate alarak hazırlanmış /bin dizini hakkında ayrıntılı ve eğitim amaçlı bir makale bulacaksınız.

Temel Sistem Komutlarının Kalbi

Pardus ETAP 23, Debian tabanlı bir GNU/Linux dağıtımıdır ve Linux Dosya Sistemi Hiyerarşisi Standardı (FHS) kurallarına büyük ölçüde uyar. Bu hiyerarşide /bin dizini, sistemin en kritik dizinlerinden biri olarak kabul edilir.

---

1. /bin Dizini Nedir?

/bin (binary) dizini:

• Sistemin en temel çalıştırılabilir komutlarını içerir

• Sistem tek kullanıcı modunda (rescue / maintenance) dahi çalışabilmelidir

• /bin olmadan sistem açılamaz veya yönetilemez

📌 Özetle:

/bin, Linux’un “nefes almasını” sağlayan temel komutların bulunduğu dizindir.

---

2. /bin’in Önemi

ETAP 23, özellikle:

• Akıllı tahtalar

• Sınav modu senaryoları

• Öğrenci müdahalesine kapalı sistemler

• Merkezi yönetim (LeaderAhenk)

gibi alanlarda kullanıldığı için /bin içeriğinin güvenliği hayati önemdedir.

Yanlışlıkla veya kasıtlı olarak /bin altındaki bir dosyanın silinmesi, sistemin:

• Açılmamasına

• Oturum açamamasına

• Yönetilememesine

neden olabilir.

---

3. /bin Dizini İçinde Neler Bulunur?

/bin dizininde en temel kabuk (shell) ve dosya işlemleri komutları yer alır.

En Yaygın /bin Komutları

Komut	Görevi
ls	Dizin içeriğini listeler
cp	Dosya kopyalar
mv	Dosya taşır / yeniden adlandırır
rm	Dosya siler
mkdir	Dizin oluşturur
rmdir	Boş dizin siler
cat	Dosya içeriğini gösterir
chmod	Dosya izinlerini değiştirir
chown	Dosya sahibini değiştirir
bash	Kabuk (shell)
sh	Temel kabuk

📌 Bu komutların çoğu olmadan sistem yönetimi imkânsızdır.

---

4. /bin ve /usr/bin Arasındaki Fark

Bu konu okullarda sıkça karıştırılır 👇

/bin	/usr/bin
Sistem açılışı için zorunlu	Açılıştan sonra kullanılabilir
Kurtarma modunda vardır	/usr mount edilmeden önce yok
Temel komutlar	Geniş kullanıcı araçları

🔎 ETAP 23’te önemli not:
Modern Linux sistemlerinde /bin çoğu zaman /usr/bin’e sembolik link olabilir:

ls -ld /bin

Çıktı örneği:

/bin -> usr/bin

Bu normaldir ve sistem tasarımının bir parçasıdır.

---

5. /bin Dizini Neden Öğrenciye Kapatılmalıdır?

ETAP 23 kullanılan okul ortamlarında:

• Öğrencinin terminal erişimi

• Yanlışlıkla rm -rf gibi komutlar

• Zararlı alias tanımlamaları

sistemi tamamen kullanılmaz hale getirebilir.

Olası Riskler

• rm /bin/ls → Sistem neredeyse kör olur

• chmod ile izin bozulması

• Sahiplik değişiklikleri

• Sahte komut yerleştirme (security risk)

---

6. /bin Güvenliği İçin Öneriler

6.1 Dosya İzinlerini Kontrol Etme

ls -ld /bin

Örnek doğru yapı:

drwxr-xr-x  root root

📌 /bin yalnızca root tarafından yazılabilir olmalıdır.

---

6.2 Öğrenci Kullanıcılara Yazma Yetkisi Verilmemeli

Kontrol:

find /bin -type f -perm /002

Çıktı geliyorsa ⚠️ risk var demektir.

---

6.3 Sudo Yetkileri ile /bin Koruması

Öğrenciler için:

• rm

• chmod

• chown

gibi komutlara sudo izni verilmemelidir.

ETAP 23’te:

• etapadmin → yetkili

• ogrenci → kısıtlı

---

7. Sınav Modu Senaryosunda /bin’in Rolü

Sınav modunda:

• Terminal ya kapatılır

• Ya da sadece okuma amaçlı çalışır

• /bin üzerinde hiçbir değişiklik yapılamaz

Bu sayede:

✅ Sistem stabil kalır
✅ Sınav sırasında sabotaj önlenir
✅ Akıllı tahta reset gerektirmez

---

8. /bin Bozulursa Ne Olur?

Durum	Sonuç
ls silinirse	Dizinler görülemez
bash bozulursa	Terminal açılmaz
chmod bozulursa	İzin yönetilemez
cp/mv bozulursa	Dosya işlemleri durur

📌 Bu durumda çoğu zaman canlı ortam (live USB) ile kurtarma gerekir.

---

9. Eğitimciler İçin Kısa Özet

🧠 Öğrencilere şu şekilde anlatabilirsiniz:

“/bin, bilgisayarın temel refleksleridir.
Refleksler giderse sistem felç olur.”

---

10. Sonuç

• /bin, Pardus ETAP 23’ün en kritik dizinlerinden biridir

• Öğrenci erişimi kesinlikle sınırlandırılmalıdır

• Sınav modu ve merkezi yönetim senaryolarında dokunulmaz alan olarak görülmelidir

• Sağlam bir ETAP 23 yapısı için /bin güvenliği şarttır

---

Aşağıda Pardus ETAP 23 bağlamında, özellikle okul, akıllı tahta ve sınav modu senaryolarını dikkate alan /etc ile /bin ilişkisini ayrıntılı ama anlaşılır bir şekilde ele alan bir eğitim makalesi bulacaksınız.

---

/etc ile /bin İlişkisi

Yapılandırma ile Komutların Hayati Bağı

Linux’ta /bin ve /etc dizinleri birbirinden ayrı görevler üstlense de, birlikte çalışmadıklarında sistem ayakta kalamaz.

Bu ilişkiyi anlamak, ETAP 23’te güvenli, stabil ve merkezi yönetilebilir bir yapı kurmanın temelidir.

---

1. Kısa Tanım: Kim Ne İş Yapar?

Dizin	Görev
/bin	Sistemin çalışmasını sağlayan temel komutlar
/etc	Bu komutların nasıl davranacağını belirleyen ayarlar

📌 Basit benzetme:

• /bin = motor

• /etc = direksiyon, fren, ayar paneli

---

2. /bin Komutları /etc Olmadan Çalışır mı?

Kısmen evet, ama işlevsiz hale gelir.

Örnekler üzerinden bakalım 👇

2.1 bash ( /bin/bash )

• /bin içindedir

• Ama davranışını şunlardan alır:

  • /etc/profile

  • /etc/bash.bashrc

  • /etc/environment

📌 Bu dosyalar bozulursa:

• Terminal açılır ama

• PATH eksik olur

• Alias’lar çalışmaz

• Sınav kısıtları devre dışı kalabilir

---

2.2 ls, cp, rm gibi komutlar

Bu komutlar /bin altındadır ancak:

• Dil ayarlarını → /etc/locale.conf

• Karakter setini → /etc/default/locale

• Dosya izin varsayımlarını → /etc/login.defs

dosyalarından alır.

➡️ /etc olmadan komut vardır ama “kontrolsüzdür”

---

3. Sistem Açılışında /etc – /bin İlişkisi

Linux açılırken sıralama kabaca şöyledir:

1. Kernel yüklenir

2. /bin içindeki temel araçlar devreye girer

3. /etc altındaki yapılandırmalar okunur

4. Servisler başlatılır

📌 Bu nedenle:

• /bin bozuksa → sistem açılmaz

• /etc bozuksa → sistem açılır ama kaotik davranır

---

4. /etc Üzerinden /bin Komutlarını Kontrol Etme

ETAP 23’te en kritik nokta burasıdır 👇

4.1 PATH Kontrolü – /etc/environment

PATH="/usr/local/sbin:/usr/local/bin:/usr/sbin:/usr/bin:/sbin:/bin"

📌 /bin burada yoksa:

• ls, cp gibi komutlar bulunamaz

• Öğrenci “komut yok” hatası alır

---

4.2 Komut Kısıtlama – /etc/security/limits.conf

• Terminal açılabilir

• Ama:

  • işlem sayısı

  • açık dosya sayısı

kısıtlanabilir.

➡️ Bu, sınav modu için çok değerlidir.

---

4.3 Alias ve Yasaklama – /etc/profile

alias rm='rm -i'
alias shutdown='echo Yetkin yok'

📌 Böylece:

• /bin/rm vardır

• Ama davranışı /etc ile sınırlandırılmıştır

---

5. Öğrenci Müdahaleleri Neden /etc Üzerinden Engellenir?

Çünkü:

• /bin değiştirilmez (dokunulmaz alan)

• /etc okunur ama yazılamaz (öğrenci için)

📌 Doğru yaklaşım:

Komutu silme, davranışını ayarla

---

6. Sınav Modu İçin /etc – /bin Senaryosu

Amaç:

• Terminal açılsa bile sistem bozulamasın

Çözüm Mantığı:

• /bin → sabit

• /etc → politika alanı

Örnekler:

• /etc/sudoers.d/ → sudo yasakları

• /etc/profile → PATH daraltma

• /etc/bash.bashrc → alias ile engelleme

• /etc/security/ → kaynak kısıtı

---

7. /etc Bozulursa /bin Ne Hale Gelir?

/etc Durumu	/bin Etkisi
PATH silinmiş	Komutlar “yok” gibi görünür
locale bozuk	Türkçe karakter sorunları
profile hatalı	Terminal açılmaz
sudoers bozuk	Yönetim kilitlenir

📌 Yani:

/bin kas gücü, /etc akıldır

---

8. Okullarda Yapılan En Büyük Hata ⚠️

❌ /bin içindeki dosyaları silmek
❌ Komutları chmod ile kapatmak

✅ Doğrusu:

• /bin’e dokunma

• /etc ile sınırla

---

9. Eğitimci İçin Öğrenciye Anlatım Dili

“/bin komutu yapar,
/etc nasıl yapacağını söyler.
Kurallar /etc’dedir.”

---

10. Sonuç

• /bin ve /etc ayrılmaz bir ikilidir

• Güvenlik /bin’de değil /etc’de sağlanır

• ETAP 23 sınav ve akıllı tahta ortamlarında:

  • /bin = dokunulmaz

  • /etc = politika merkezi

---

🔐 Sınav Modu Kilitleme Politikası

(/etc Tabanlı, Güvenli, Merkezi Yaklaşım)

---

🎯 Temel Hedefler

Sınav modunda:

• ❌ Terminal ile sisteme müdahale edilemesin

• ❌ Dosya silme / taşıma yapılamasın

• ❌ Yetkisiz uygulama çalıştırılamasın

• ❌ Sistem ayarları değiştirilemesin

• ✅ Tahta stabil kalsın

• ✅ Sınav sonrası tek komutla geri alınabilsin

---

🧱 Politika Mimarisi (Özet)

Katman	Yer
Komut davranışı	/etc/profile
Shell kısıtı	/etc/bash.bashrc
Yetki kontrolü	/etc/sudoers.d/
Kaynak sınırı	/etc/security/limits.conf
PATH daraltma	/etc/environment
Terminal engelleme	Desktop / PAM

---

1️⃣ Sınav Kullanıcısı Mantığı (Önerilen)

Asla normal öğrenci hesabıyla sınav yapmayın

📌 Öneri:

• sinav adında ayrı kullanıcı

• Sadece sınav için kullanılır

• Ev dizini temizlenir

sudo adduser sinav

---

2️⃣ PATH Daraltma (En Kritik Adım)

📍 Dosya: /etc/environment

PATH="/usr/bin:/bin"

🚫 Şunlar devre dışı kalır:

• /usr/sbin

• /sbin

• yönetimsel komutlar

📌 /bin silinmez, sadece alan daraltılır

---

3️⃣ Tehlikeli Komutlara Alias ile Fren

📍 Dosya: /etc/profile.d/sinav.sh

if [ "$USER" = "sinav" ]; then
  alias rm='echo "Sınav modunda dosya silme yasak!"'
  alias mv='echo "Sınav modunda taşıma yasak!"'
  alias cp='echo "Sınav modunda kopyalama yasak!"'
  alias chmod='echo "Yetkiniz yok"'
  alias chown='echo "Yetkiniz yok"'
fi

sudo chmod +x /etc/profile.d/sinav.sh

---

4️⃣ Terminali İşlevsiz Hale Getirme (Soft Kill)

📍 Dosya: /etc/bash.bashrc

if [ "$USER" = "sinav" ]; then
  echo "Bu sistem sınav modundadır."
  sleep 1
fi

📌 Terminal açılır ama kullanılamaz
❗ Panik yapma, sistem bozulmaz

---

5️⃣ Sudo Tamamen Kapatma

📍 Dosya: /etc/sudoers.d/sinav

sinav ALL=(ALL) !ALL

📌 Bu kullanıcı:

• sudo yazsa bile

• yetki alamaz

---

6️⃣ Sistem Kaynaklarını Kısıtlama

📍 Dosya: /etc/security/limits.conf

sinav hard nproc 50
sinav hard nofile 64

📌 Amaç:

• Fork bomb

• Terminal spam

• Sistem kilitleme

engellemek

---

7️⃣ Dosya Sistemini Okuma Moduna Yaklaştırma (İleri Seviye)

📌 (İsteğe bağlı – güçlü tahta sistemleri için)

sudo mount -o remount,ro /

⚠️ Sadece sınav süresince
⚠️ Yeniden başlatınca normale döner

---

8️⃣ Grafik Ortam Kısıtları (ETAP 23 – Cinnamon)

• Sağ tık → kapalı

• Dosya yöneticisi → devre dışı

• USB otomatik bağlama → kapalı

📍 /etc/dconf/db/local.d/00-sinav

[org/cinnamon/desktop/lockdown]
disable-command-line=true
disable-log-out=true
disable-user-switching=true

sudo dconf update

---

9️⃣ Geri Alma (En Önemli Bölüm)

📌 Sınav bitince:

sudo rm /etc/profile.d/sinav.sh
sudo rm /etc/sudoers.d/sinav
sudo nano /etc/environment
sudo reboot

📌 Sistem ilk günkü gibi çalışır.

---

🔁 LeaderAhenk ile Merkezi Kullanım (Özet)

• Bu dosyalar LeaderAhenk politika olarak gönderilebilir

• Tek tıkla:

  • sınav modu AÇ

  • sınav modu KAPAT

📌 Aynı anda:

• 30

• 50

• 100 tahta

---

🚨 Okullarda Yapılan Kritik Hatalar

❌ /bin içini silmek
❌ chmod ile komut kapatmak
❌ root yetkisini öğrenciye vermek

✅ Doğru yaklaşım:

Komutu değil, davranışı kilitle

---

🧠 Öğretmen İçin Tek Cümlelik Özet

“Sınav modu; yasaklamak değil,
sistemi güvenli bir koridora almaktır.”

---

📌 Sonuç

• Bu politika ETAP 23’e özel

• Akıllı tahta dostu

• Geri alınabilir

• Merkezi yönetilebilir

• Sistem bozulmaz