macOS'te varsayılan kabuk (shell) olan zsh (Z Shell), Bash'in üzerine inşa edilmiş ancak çok daha güçlü özellikler, özelleştirme seçenekleri ve kullanıcı dostu kısayollar sunan bir araçtır. 2019'da Catalina sürümüyle birlikte Apple, Bash yerine zsh'i varsayılan hale getirmiştir.

1. `.zshrc` Dosyası: Terminalin Kalbi

zsh ile ilgili yaptığınız tüm ayarlar, kullanıcı ana dizininizde (~) bulunan .zshrc dosyasında saklanır. Bu dosya gizlidir.

Dosyayı Düzenleme: nano ~/.zshrc komutuyla dosyayı açabilir ve düzenleyebilirsiniz.
Ayarları Uygulama: Dosyada yaptığınız değişikliklerin anında aktif olması için şu komutu çalıştırmalısınız:
source ~/.zshrc

2. Takma Adlar (Aliases) ile Hızlanın

Sık kullandığınız uzun komutları tek bir kelimeye indirebilirsiniz. Bu, özellikle geliştirme süreçlerinde büyük zaman kazandırır.

.zshrc dosyanıza ekleyebileceğiniz örnekler:

Bash
alias c='clear'
alias masaustu='cd ~/Desktop'
alias goster='ls -la'
alias update='brew update && brew upgrade'

Artık terminale sadece c yazarak ekranı temizleyebilir veya update yazarak Homebrew paketlerinizi güncelleyebilirsiniz.

3. Oh My Zsh: En Popüler Framework

zsh'i tek başına kullanmak yerine, onu Oh My Zsh ile güçlendirmek neredeyse bir standarttır. Binlerce tema ve eklenti desteği sunar.

Kurulum Komutu:

Bash

sh -c "$(curl -fsSL https://raw.githubusercontent.com/ohmyzsh/ohmyzsh/master/tools/install.sh)"

Mutlaka Edinmeniz Gereken 2 Eklenti:

zsh-autosuggestions: Daha önce yazdığınız komutlara bakarak size öneriler sunar (Gri renkte görünür, sağ ok tuşuyla tamamlanır).
zsh-syntax-highlighting: Yazdığınız komut doğruysa yeşil, hatalıysa kırmızı yanarak sizi uyarır.

Tema Değiştirme

ZSH_THEME="agnoster"

Popüler Eklentiler

plugins=(git sudo docker)

4. Temel Navigasyon ve İpuçları

zsh, klasik Bash'e göre çok daha akıllı bir dizin tamamlama sistemine sahiptir.

Özellik	Açıklama
Gelişmiş Tab Tamamlama	Bir komut yazarken `TAB` tuşuna iki kez basarsanız, ok tuşlarıyla seçebileceğiniz bir menü açılır.
Otomatik cd	Klasör adını yazmanız yeterlidir; başına `cd` koymasanız bile o dizine girer (Eğer seçenek aktifse).
Kısaltılmış Yollar	`cd /u/l/b` yazıp `TAB`a basarsanız zsh bunu `/usr/local/bin` olarak otomatik tamamlar.
Geri Dönüş	`..` yerine bazen sadece `...` veya `....` kullanarak birkaç üst dizine çıkacak şekilde yapılandırılabilir.

5. Terminal Kısayolları (Hız Kesmeyin)

Terminalde metin düzenlemek için mouse kullanmak yerine bu klavye kısayollarına alışmak işinizi çok kolaylaştıracaktır:

Ctrl + A: Satırın en başına gider.
Ctrl + E: Satırın en sonuna gider.
Ctrl + K: İmleçten sonrasını siler.
Ctrl + U: Tüm satırı siler.
Ctrl + R: Komut geçmişinde arama yapar (Çok hayat kurtarıcıdır).

6. Prompt (İmleç) Özelleştirme

Terminalin başında duran user@macbook % ifadesini değiştirebilirsiniz. .zshrc dosyanıza şu satırı ekleyerek başlayabilirsiniz:

PROMPT='%n @ %m: %~ %# '

%n: Kullanıcı adı
%m: Makine adı
%~: Bulunulan dizin
%# → root / normal kullanıcı

zsh dünyası oldukça geniştir ve kullandıkça kendi iş akışınıza göre özelleştirebilirsiniz. Özellikle Flutter ve Python gibi araçlarla çalışırken terminal hakimiyeti size ciddi bir çeviklik kazandıracaktır.

🍎 macOS Zsh (Z Shell)

1️⃣ Zsh Nedir?

Zsh (Z Shell), Bourne Shell (sh) ve Bash uyumlu, gelişmiş özelliklere sahip bir komut satırı kabuğudur.

📌 macOS Catalina (10.15) ve sonrası sürümlerde varsayılan shell olarak gelir.

Zsh’nin Öne Çıkan Özellikleri

Akıllı otomatik tamamlama
Yazım hatası düzeltme
Gelişmiş globbing
Tema ve eklenti desteği
Bash uyumluluğu

2️⃣ macOS’ta Zsh Durumu

Terminal’i aç ve kontrol et:

echo $SHELL

Beklenen çıktı:

/bin/zsh

Zsh sürümünü öğrenmek için:

zsh --version

3️⃣ Zsh Yapılandırma Dosyaları

macOS’ta Zsh yapılandırması kullanıcı bazlıdır.

Dosya	Görev
`~/.zshrc`	Ana yapılandırma dosyası
`~/.zprofile`	Oturum başlangıcı
`~/.zshenv`	Her zsh çağrısında çalışır
`~/.zlogin`	Login sonrası
`~/.zlogout`	Oturum kapanışı

📌 En sık kullanılan: ~/.zshrc

4️⃣ Temel Zsh Komutları

Komut	Açıklama
`pwd`	Bulunulan dizin
`ls`	Dosyaları listele
`cd`	Dizin değiştir
`mkdir`	Dizin oluştur
`rm`	Dosya sil
`cp`	Kopyala
`mv`	Taşı / yeniden adlandır

Örnek:

mkdir projeler
cd projeler
touch deneme.txt
ls -l

5️⃣ Zsh Otomatik Tamamlama ve Düzeltme

Zsh, yazım hatalarını otomatik fark eder:

cd /usr/locl

Öneri sunar:

zsh: correct 'locl' to 'local' [y,n,a,e]?

6️⃣ Alias (Kısayol Komutlar)

Alias Tanımlama

alias ll="ls -alF"
alias cls="clear"

Kalıcı yapmak için:

nano ~/.zshrc

Dosyaya ekle:

alias gs="git status"

Yeniden yükle:

source ~/.zshrc

8️⃣ Zsh Değişkenler

isim="Nuri"
echo $isim

Ortam değişkeni:

export PATH="$PATH:/opt/homebrew/bin"

9️⃣ Globbing (Gelişmiş Dosya Seçme)

Örnek	Açıklama
`*.txt`	Tüm txt dosyaları
`*/.py`	Alt dizinler dahil
`file(.oL)`	Büyük harfli dosyalar
`^*.log`	log hariç

📌 Zsh globbing, Bash’ten çok daha güçlüdür.

🔟 Zsh Script Yazımı

Basit Script

#!/bin/zsh

echo "Merhaba Zsh"

Çalıştırılabilir yap:

chmod +x script.sh
./script.sh

1️⃣1️⃣ Bash vs Zsh (macOS Özel)

Özellik	Bash	Zsh
Varsayılan	❌	✅
Tamamlama	Orta	Çok güçlü
Tema/Eklenti	Az	Geniş
Öğrenme	Kolay	Orta

1️⃣3️⃣ macOS Güvenlik Açısından Zsh

SIP → /bin/zsh korunur
Kullanıcı alias’ları root yetkisi vermez
Script’ler için chmod zorunlu
sudo yetki sınırı belirler

📌 macOS, Linux’a göre daha kapalı ve kontrollüdür

📌 Sonuç

Zsh, macOS’ta:

Güçlü
Güvenli
Özelleştirilebilir
Eğitim ve profesyonel kullanım için ideal

➡️ Linux terminal bilgisi olanlar için geçiş çok kolaydır.

Kısa cevap: Evet, aynı Zsh ama birebir aynı deneyim değil.
Uzun ve net açıklamayı aşağıda maddeler hâlinde veriyorum 👇

macOS Zsh 🆚 Linux Zsh

Aynı mı, Farklı mı?

✅ Temel Gerçek

Zsh, macOS’ta da Linux’ta da aynı kabuktur (shell).
Aynı proje, aynı dil, aynı sözdizimi.

Yani:

Komutlar
Script dili
Alias, fonksiyonlar
Globbing
Zsh scriptleri

👉 %95 oranında aynıdır

🔧 Ama fark nereden geliyor?

Fark Zsh’den değil, işletim sisteminden kaynaklanır.

1️⃣ Zsh Sürümü

Sistem	Zsh Sürümü
macOS	Genelde biraz eski ama stabil
Linux	Çoğu dağıtımda daha güncel

📌 macOS güncellemeleri yavaş verir
📌 Linux dağıtımı paket yöneticisiyle güncel tutar

2️⃣ Varsayılan Ayarlar

macOS Zsh

Apple tarafından ön yapılandırılmış
Bazı setopt seçenekleri açık gelir
Kullanıcı dostu davranır

Linux Zsh

Daha çıplak / sade
Davranışlar dağıtıma göre değişir

3️⃣ PATH ve Komutların Kaynağı

Nokta	macOS	Linux
`/bin`	Apple tarafından korumalı	Normal dizin
GNU araçlar	❌ (BSD versiyon)	✅
`ls`, `sed`, `awk`	BSD	GNU

📌 Aynı Zsh → farklı sistem komutları

Örnek:

ls --color

Linux: ✅ çalışır
macOS: ❌ hata verir

4️⃣ Konfigürasyon Dosyaları

Dosya	macOS Zsh	Linux Zsh
`~/.zshrc`	✅	✅
`~/.zprofile`	✅	✅
`/etc/zshrc`	Genelde var	Dağıtıma bağlı

📌 Dosya isimleri aynı, içerik farkı olabilir

5️⃣ Güvenlik Katmanı

macOS

SIP (System Integrity Protection)
Sandbox
Root bile sınırlı

Linux

SELinux / AppArmor (opsiyonel)
Root tam yetkili

📌 Zsh aynı, yetkiler farklı

6️⃣ Script Uyumluluğu

#!/bin/zsh

✔ macOS’ta çalışır
✔ Linux’ta çalışır

Ama script içinde:

sed -i

Linux: ✅
macOS: ❌ (-i '' ister)

📌 Sorun Zsh değil, GNU vs BSD araç farkı

7️⃣ Oh My Zsh ve Eklentiler

Konu	macOS	Linux
Oh My Zsh	Aynı	Aynı
Tema	Aynı	Aynı
Plugin	Aynı	Aynı

👉 En taşınabilir kısım burasıdır

8️⃣ Günlük Kullanım Hissi

Kriter	macOS Zsh	Linux Zsh
Kullanıcı dostu	⭐⭐⭐⭐⭐	⭐⭐⭐
Sunucu uyumu	⭐⭐	⭐⭐⭐⭐⭐
Masaüstü	⭐⭐⭐⭐⭐	⭐⭐⭐⭐

🧠 Net Sonuç (Altı Çizili)

Zsh aynıdır.
Fark, altında çalışan işletim sistemidir.

🎯 Şu cümle doğru kabul edilir:

“Zsh biliyorum” diyen biri, macOS ve Linux’ta da Zsh kullanabilir.

🎯 Ama şu da doğrudur:

“Script’im Linux’ta çalışıyor ama macOS’ta bozuldu”
➡️ Sebep Zsh değil, sistem araçlarıdır

📌 Pratik Tavsiye

Taşınabilirlik istiyorsan:

#!/usr/bin/env zsh

GNU araçlarına ihtiyaç varsa macOS’ta:

brew install coreutils gnu-sed gawk

macOS zsh Kullanımı ve Özelleştirme

1. .zshrc Dosyası: Terminalin Kalbi