Hizmetlerin Kalbi: Pardus'ta /srv Dizini Nedir?"

Pardus ve genel olarak Linux tabanlı işletim sistemlerinde /srv dizini, sistemin sunduğu hizmetlere (services) ait verilerin barındırıldığı stratejik bir noktadır. Bir sistem yöneticisi adayıysanız, bu dizinin mantığını kavramak dosya hiyerarşisi (FHS) hakimiyetiniz için kritiktir.

---

Pardus Dosya Hiyerarşisi: /srv Dizini Nedir?

Linux standartlarına (Filesystem Hierarchy Standard - FHS) göre /srv ismi, İngilizce "Service" kelimesinden gelir. Bu dizin, sistem tarafından sunulan belirli protokollere ait verilerin (web sitesi dosyaları, FTP klasörleri, SVN depoları vb.) ana merkezidir.

1. Neden /srv Kullanılır?

Geçmişte birçok kullanıcı web dosyalarını /var/www içine, FTP dosyalarını ise /home/ftp içine koyardı. Ancak bu durum karmaşaya yol açtığı için /srv dizini şu amaçlarla standartlaştırılmıştır:

• Veri ve Uygulama Ayrımı: Yazılımlar (ikili dosyalar) /usr altında dururken, bu yazılımların sunduğu "ham veri" /srv altında toplanır.

• Kolay Yedekleme: Sunucu verilerini yedeklemek istediğinizde sadece /srv dizinini hedef almanız yeterli olur.

• Güvenlik: Servis verilerini tek bir kök dizinde toplamak, erişim izinlerini (permissions) yönetmeyi kolaylaştırır.

/srv dizini, sunucu (service) tarafından sunulan verilerin tutulması için tasarlanmış standart bir Linux dizinidir. İsmi, İngilizce "service" kelimesinden gelir.

Pardus dâhil birçok Linux dağıtımında, ağ üzerinden hizmet veren uygulamaların (web sunucusu, FTP, dosya paylaşımı vb.) kendi verilerini düzenli ve izole bir şekilde saklaması için kullanılır.

📌 Basitçe söylemek gerekirse:
/srv = Sunucunun dış dünyaya sunduğu verilerin ana klasörü

---

2. Yaygın Kullanım Örnekleri

Pardus üzerinde bir servis yapılandırdığınızda, verileri genellikle aşağıdaki alt dizin yapısında tutmanız önerilir:

Alt Dizin	Kullanım Amacı
/srv/www	Web sunucusu (Apache, Nginx) dosyaları.
/srv/ftp	FTP sunucusu üzerinden paylaşılan dosyalar.
/srv/git	Git depoları için merkezi alan.
/srv/tftp	Ağ üzerinden önyükleme (PXE) dosyaları.

---

3. /srv ve /var Arasındaki Fark Nedir?

Yeni başlayanlar genellikle bu iki dizini karıştırır. Aradaki temel fark şudur:

• /var (Variable): Sistemin çalışması sırasında sürekli değişen, dinamik verileri tutar (Log dosyaları, kuyruklar, geçici veriler).

• /srv (Service Data): Kullanıcıya veya dış ağa sunulan "hizmetin içeriğini" tutar. Örneğin; bir web sitesinin HTML dosyaları /srv altındayken, o sitenin erişim logları /var/log altındadır.

---

4. Uygulama: Pardus'ta /srv Kullanımı

Bir web sunucusu kurduğunuzda dizin oluşturma ve sahiplik atama adımları genellikle şöyledir:

1. Dizin Oluşturma:

   sudo mkdir -p /srv/www/pardus_projem

2. Sahiplik Atama:

   Web sunucusunun bu dosyalara erişebilmesi için izinleri düzenleyin:

   sudo chown -R www-data:www-data /srv/www/pardus_projem

Not: Pardus (Debian tabanlı olduğu için) varsayılan olarak Apache kurulumunda /var/www/html dizinini kullanabilir. Ancak profesyonel yapılandırmalarda bu içeriği /srv/www altına taşımak daha düzenli bir yaklaşımdır.

---

Özet

/srv dizini, Pardus sisteminizde dış dünyaya sunduğunuz "vitrinin deposudur". Verilerinizi burada tutmak, sisteminizi daha organize, güvenli ve yönetilebilir kılar.

---

/srv Dizininin Amacı

/srv dizini şu amaçlarla vardır:

• Sunucu verilerini sistem dosyalarından ayırmak

• Yedekleme işlemlerini kolaylaştırmak

• Güvenlik politikalarını daha net uygulamak

• Servis bazlı düzen sağlamak

Bu yaklaşım, özellikle kurumsal sistemler ve okul sunucuları için çok önemlidir.

---

/srv İçinde Neler Bulunur?

Varsayılan olarak /srv boş olabilir. İçeriği tamamen kurulan servislere bağlıdır.

Yaygın örnek yapı:

/srv
 ├── www
 │    └── okulsite
 ├── ftp
 │    └── paylasim
 ├── nfs
 │    └── ortak
 └── git
      └── projeler

---

Örnek Senaryolar

🌐 Web Sunucusu (Apache / Nginx)

Web sitesi dosyaları /srv/www altında tutulabilir:

/srv/www/okulsite
 ├── index.html
 ├── style.css
 └── images/

Bu, /var/www kullanımına alternatif ve daha düzenli bir yaklaşımdır.

---

📂 FTP Sunucusu

FTP ile paylaşılan dosyalar:

/srv/ftp/paylasim

Bu dizine özel kullanıcı ve yetkiler tanımlanabilir.

---

🗄️ Dosya Sunucusu (NFS / Samba)

Ortak ağ klasörleri:

/srv/nfs/ortak

Okul veya kurum ağlarında sıklıkla kullanılır.

---

/srv ile Diğer Dizinlerin Karşılaştırılması

Dizin	Amaç
/srv	Sunucu tarafından sunulan veriler
/var	Değişken sistem verileri (log, cache)
/home	Kullanıcı dosyaları
/opt	Harici / üçüncü parti yazılımlar

📌 /srv, kullanıcıya değil servise aittir.

---

Güvenlik ve Yetkilendirme

/srv dizini:

• Servise özel kullanıcılar ile çalıştırılmalı

• Gereksiz yazma izinleri verilmemeli

• AppArmor / SELinux profilleriyle sınırlandırılmalıdır

Örnek:

chown -R www-data:www-data /srv/www
chmod -R 750 /srv/www

---

Pardus Açısından Önemi

Pardus, kamu ve eğitim kurumları için tasarlandığından:

• Dosya düzeni

• Yetki ayrımı

• Güvenli mimari

konularında Linux standartlarını özellikle önemser.

/srv, Pardus sunucularında:

• Okul web siteleri

• Dosya paylaşım servisleri

• Kurum içi uygulamalar

için önerilen dizindir.

---

En İyi Uygulamalar

✔ Her servis için ayrı alt dizin oluştur
✔ Servis adlarını açık ve anlaşılır kullan
✔ Yedeklemeleri /srv bazlı planla
✔ /home veya /var yerine /srv tercih et

---

Özet

• /srv, sunucu verilerinin evidir

• Temiz, düzenli ve güvenli bir yapı sunar

• Pardus sunucularında profesyonel kullanım için idealdir

🎯 Kural: Kullanıcı dosyası değilse ve dış dünyaya sunuluyorsa → /srv

---

Linux /srv – /var – /opt Karşılaştırma

Büyük Resim: Bu Dizinler Neden Var?

Linux dosya sistemi rastgele değil, bilinçli bir mimariyle tasarlanmıştır. /srv, /var ve /opt aynı amaca hizmet etmez; her biri farklı bir katmanı temsil eder.

Bu üçlü birlikte ele alındığında, bir Linux sunucusunun:

• Veri

• Yazılım

• Çalışma durumu

net biçimde ayrıştırılır.

---

2. Kavramsal Katmanlar

UYGULAMA KODU     → /opt
ÇALIŞAN DURUM     → /var
SUNULAN VERİ     → /srv

Bu ayrım kurumsal mimarinin temelidir.

---

/srv – Service Data Layer

Tanım

/srv, bir servisin dış dünyaya sunduğu asıl veriyi barındırır.

Özellikler

• Kullanıcıya değil servise aittir

• Statik veya yarı-statik veriler

• Yedeklenmesi kritik

Örnekler

/srv/www/okulsite
/srv/ftp/arsiv
/srv/nfs/ortak

Mimari Rol

"Bu servis dışarıya ne sunuyor?" sorusunun cevabı

---

/var – Runtime & State Layer

Tanım

/var, çalışan sistemin anlık ve değişken verilerini tutar.

Özellikler

• Sürekli değişir

• Silinmesi gerekebilir

• Yedeklenmesi seçicidir

Örnekler

/var/log/nginx
/var/cache/apt
/var/lib/mysql

Mimari Rol

"Sistem şu an ne yapıyor?" sorusunun cevabı

---

/opt – Application Layer

Tanım

/opt, dağıtım deposu dışındaki harici / kurumsal uygulamaların kurulduğu dizindir.

Özellikler

• Kendi içinde kapalı

• Güncelleme bağımsız

• Taşınabilir yapı

Örnekler

/opt/oracle
/opt/sonarqube
/opt/customapp

Mimari Rol

"Bu sistemde hangi özel yazılımlar var?" sorusunun cevabı

---

Üçlü Karşılaştırma Tablosu

Kriter	/srv	/var	/opt
Temel Rol	Sunulan veri	Çalışma durumu	Uygulama
Değişim Sıklığı	Düşük	Çok yüksek	Düşük
Yedekleme	Mutlaka	Seçici	Genellikle
Sahiplik	Servis	Sistem	Uygulama
Güvenlik Etkisi	Yüksek	Orta	Yüksek

---

Gerçek Hayat Senaryosu (Okul Sunucusu)

Apache + PHP + MySQL

/opt/apache-custom      → Özel Apache derlemesi
/var/log/apache2        → Loglar
/var/lib/mysql          → Veritabanı
/srv/www/okulsite       → Web içeriği

Bu yapı:

• Yedeklemeyi kolaylaştırır

• Güvenlik sınırlarını netleştirir

• Arıza anında hızlı kurtarma sağlar

---

Güvenlik Perspektifi

AppArmor / SELinux

• /srv → Okuma ağırlıklı

• /var → Yazma yoğun

• /opt → Çalıştırma izinli

Bu ayrım:

• Yetki yükseltme saldırılarını

• Veri sızıntılarını

ciddi ölçüde sınırlar.

---

En Yaygın Mimari Hatalar

❌ Web verisini /var/www içine gömmek
❌ Uygulamayı /usr/local ile karıştırmak
❌ Veritabanı yedeğini /opt altında tutmak

---

Altın Kural

Kod → /opt
Durum → /var
Veri → /srv

Bu kurala uyan sistemler:

• Daha güvenlidir

• Daha kolay yönetilir

• Kurumsal standartlara uygundur

---

Sonuç

/srv – /var – /opt ayrımı:

• Sadece dizin değil

• Bir mimari disiplindir

Pardus gibi kurumsal odaklı dağıtımlarda bu yapı, profesyonel sistem yöneticiliğinin temelidir.

---