fsck ve Yetim Dosyalar: Pardus /lost+found

Pardus ve diğer Linux tabanlı işletim sistemlerinde, dosya sisteminin kök dizininde (/) veya bağlanan her disk bölümünde karşımıza çıkan /lost+found dizini, genellikle kullanıcılar tarafından merak edilen ancak nadiren ihtiyaç duyulan kritik bir sistem bileşenidir.

---

Pardus Dosya Sisteminde /lost+found Dizini Nedir?

Pardus işletim sisteminde (ve genel olarak Linux dünyasında), her disk bölümünün (partition) en üst dizininde yer alan /lost+found, sistemin "dosya koruma ve kurtarma" mekanizmasının bir parçasıdır. Bu dizin bir hata sonucu oluşmaz; aksine, dosya sisteminin bütünlüğünü korumak için sistem tarafından otomatik olarak oluşturulur.

1. Neden Var? (fsck Mekanizması)

Linux sistemlerde elektrik kesintisi, sistemin aniden kapanması veya donanımsal arızalar meydana geldiğinde dosya sistemi zarar görebilir. Sistem yeniden açıldığında, Pardus otomatik olarak fsck (File System Consistency Check) aracını çalıştırır.

fsck taraması sırasında, dosya sisteminde fiziksel olarak var olan ancak herhangi bir dizinle bağlantısı kopmuş (dosya adı ve yolu silinmiş) "yetim" veri blokları bulunabilir. İşte bu veriler, kaybolmamaları için /lost+found dizinine taşınır.

2. İçindeki Dosyalar Neden İsimsizdir?

/lost+found içerisine bir dosya düştüğünde, bu dosya orijinal ismini (örneğin: rapor.pdf) kaybetmiş olur. Çünkü Linux'ta dosya ismi, dosyanın kendisinde değil, bulunduğu dizin yapısında tutulur. Dizin yapısı bozulduğunda fsck sadece veriyi (inode) kurtarabilir.

Bu nedenle dosyalar şu şekilde görünür:

• #12345

• #98765

Buradaki rakamlar, dosyanın disk üzerindeki inode (indeks düğümü) numarasını temsil eder.

3. Hangi Dosya Sistemlerinde Bulunur?

Bu dizin genellikle Pardus'un varsayılan olarak kullandığı ext2, ext3 ve ext4 dosya sistemlerinde bulunur. Eğer disk bölümünüzü NTFS veya FAT32 olarak biçimlendirdiyseniz bu dizini görmezsiniz (Windows bu tür durumlar için .chk uzantılı dosyalar oluşturur).

4. /lost+found İçindeki Veriler Nasıl Kurtarılır?

Eğer sisteminiz bir çökme sonrası bu dizine dosya attıysa, bu verilerin ne olduğunu anlamak için terminali (uçbirim) kullanmanız gerekir. Bu dizine erişmek için root (yönetici) yetkileri gereklidir.

Adım Adım İnceleme:

1. Dizine Giriş Yapın:

   Bash:

   sudo -i
   cd /lost+found
   

2. Dosya Türlerini Belirleyin: Dosyaların isimleri anlamsız olduğu için file komutu ile ne olduklarını anlayabilirsiniz:

   Bash:

   file #12345
   

   (Örneğin çıktı olarak "JPEG image data" veya "ASCII text" verebilir.)

3. İçeriği Kontrol Edin: Eğer bir metin dosyasıysa head komutu ile ilk birkaç satırına bakabilirsiniz:

   Bash:

   head #12345
   

4. Geri Kazanın: Dosyanın ne olduğunu anladığınızda, onu uygun bir isimle güvenli bir yere taşıyabilirsiniz:

   Bash:

   mv #12345 /home/kullanici_adi/Belgeler/kurtarilan_dosya.jpg
   

5. Sıkça Sorulan Sorular

• Bu dizini silebilir miyim? Hayır, silmemelisiniz. Silseniz dahi sistem bir sonraki dosya sistemi kontrolünde onu tekrar oluşturacaktır. Ayrıca dizinin silinmesi, bir hata anında verilerinizin tamamen kaybolmasına neden olabilir.

• Dizin neden boş? Bu iyiye işarettir! /lost+found dizininin boş olması, dosya sisteminizin sağlıklı çalıştığını ve beklenmedik bir veri kaybı yaşanmadığını gösterir.

• Dizin neden çok büyük yer kaplıyor? Normal şartlarda bu dizin yer kaplamaz. Eğer içi doluysa, sisteminiz geçmişte büyük bir çökme yaşamış ve verileri buraya kurtarmış demektir.

---

Önemli Not: Eğer Pardus sisteminizde /lost+found dizini sürekli doluyorsa, bu durum hard diskinizin fiziksel olarak ömrünü tamamladığına dair bir işaret olabilir. Bu durumda verilerinizi yedeklemeniz önerilir.

 İpucu: Eğer /lost+found içindeki yüzlerce dosyayı tek tek kontrol etmek istemiyorsanız, tüm dosyaların türlerini tek seferde listeleyen şu komutu kullanabilirsiniz:

Bash:

sudo find /lost+found -type f -exec file {} +

Pardus ETAP Kullanıcıları İçin: Akıllı Tahtada Veri Kurtarma

Okullarda sıkça karşılaşılan elektrik kesintileri, okul zilinin çalmasıyla ana şalterin indirilmesi veya öğrencilerin tahtayı yanlışlıkla fişten çekmesi gibi durumlar, Pardus ETAP sisteminin "ani kapanmasına" neden olur. Bu durum, üzerinde çalıştığınız ders notlarının veya sunumların aniden kaybolmasına yol açabilir.

Sistem bir sonraki açılışta kendini tamir ederken, o sırada açık olan dosyalarınızı /lost+found klasörüne yedeklemiş olabilir.

Ders Notlarımı Nasıl Geri Alabilirim?

Eğer bir USB belleğe veya tahtanın içine kaydettiğiniz bir dosya, elektrik kesintisi sonrası görünmüyorsa şu adımları izleyin:

1. Uçbirim'i (Terminal) Açın: (Klavyeden CTRL+ALT+T tuşlarına basabilirsiniz).

2. Yönetici Yetkisi Alın:

   Bash

   sudo -i
   

   (Sistem şifrenizi girmeniz istenecektir, ETAP yetkili şifresini girin).

3. Kayıp Dosyaların Peşine Düşün:

   Bash:

   cd /lost+found
   ls -l
   

4. Dosyaları Belge Türüne Göre Ayıklayın: Genellikle öğretmenlerimizin kaybettiği dosyalar PDF veya Office dosyalarıdır. Şu komutla hangi dosyanın ne olduğunu anlayabilirsiniz:

   Bash:

   file *
   

   • Eğer çıktı "PDF document" diyorsa: O dosya muhtemelen bir ders kitabıdır.

   • Eğer "Microsoft Office Document" diyorsa: O dosya bir sınav kağıdı veya sunumdur.

💡 Öğretmenlere Tavsiye: "Güvenle Kapat"

Tahtayı doğrudan fişten çekmek yerine, Pardus ETAP arayüzündeki "Sistemi Kapat" butonunu kullanmak, verilerinizin /lost+found dizinine düşmesini (yani isimsiz kalmasını) %99 oranında engeller.

---

Makale İçin "Önemli Uyarı" Kutusu

⚠️ Dikkat: /lost+found dizini her disk bölümü için ayrıdır. Eğer dosyanız bir USB bellek içindeyken elektrik kesildiyse, o dosyayı bilgisayarın ana dizinindeki /lost+found içinde değil, USB belleğin içindeki gizli /lost+found klasöründe aramalısınız.

sudo -i Komutu Rehberi

sudo -i (simulate interactive login), bir kullanıcının sanki sisteme doğrudan root kullanıcısıymış gibi giriş yapmasını (login) sağlar.

1. Komutun Mantığı

• sudo: "SuperUser DO" (Süper Kullanıcı Yap) anlamına gelir. Normal kullanıcıların yetkisinin yetmediği işlemleri yönetici haklarıyla yapmasını sağlar.

• -i: Bu parametre "interaktif bir oturum" başlatır. Sisteme root kullanıcısının tüm profil ayarları, ortam değişkenleri ve yetkileriyle girmenizi sağlar.

2. sudo -i Çalıştırıldığında Ne Olur?

Bu komutu yazdığınızda sistem şu işlemleri gerçekleştirir:

1. Sizden kendi kullanıcı şifrenizi ister (root şifresini değil).

2. Root kullanıcısının ev dizinine (/root) geçiş yapar.

3. Root kullanıcısına özel ayar dosyalarını (.bashrc, .profile vb.) yükler.

4. Terminal imleciniz genellikle $ işaretinden # işaretine döner. Bu, artık "tam yetkili" olduğunuz anlamına gelir.

---

3. sudo -i ve sudo -s Arasındaki Fark

Birçok kullanıcı bu iki komutu karıştırır, ancak aralarında önemli bir fark vardır:

Özellik	sudo -i	sudo -s
Ortam Değişkenleri	Root'un ayarlarını yükler.	Mevcut kullanıcının ayarlarını korur.
Dizin (Klasör)	Sizi /root dizinine götürür.	Mevcut dizinde kalırsınız.
Kullanım Amacı	Tam bir yönetici oturumu açmak.	Sadece mevcut konumda yetki yükseltmek.

---

4. Neden sudo -i Kullanmalıyız?

Eğer Pardus üzerinde /lost+found gibi sadece root'un erişebildiği dizinlerde uzun süre işlem yapacaksanız, her komutun başına tek tek sudo yazmak yerine bir kez sudo -i yazarak yönetici moduna geçmek çok daha pratiktir.

5. Nasıl Çıkılır?

Yönetici modunda işiniz bittiğinde normal kullanıcıya dönmek için:

• Terminale exit yazıp Enter'a basabilir,

• Veya klavyeden CTRL + D kısayolunu kullanabilirsiniz.

---

⚠️ Kritik Güvenlik Uyarısı: > sudo -i ile oturum açtığınızda sistemin koruma kalkanları devre dışı kalmış gibidir. Yapacağınız yanlış bir rm -rf (silme) komutu Pardus'u tamamen kullanılmaz hale getirebilir. Bu nedenle, işiniz biter bitmez yönetici modundan çıkmanız güvenliğiniz için önemlidir.