Pardus Linux’ta /etc/profile.d/ Dizini Ortam Değişkenleri ve Oturum Başlangıç Betikleri

---

1. /etc/profile.d/ Nedir?

/etc/profile.d/ dizini, kullanıcı oturumu açılırken otomatik çalıştırılan kabuk (shell) betiklerinin bulunduğu dizindir.

Bu dizindeki dosyalar:

• Sistem genelidir (tüm kullanıcılar için geçerlidir)

• Login shell açıldığında otomatik yüklenir

• Ortam değişkenleri (environment variables) tanımlamak için kullanılır

• Alias, PATH, LANG, EDITOR gibi ayarları merkezi olarak yönetmeyi sağlar

📌 Pardus (Debian tabanlı) sistemlerde /etc/profile dosyası çalışırken bu dizini otomatik olarak tarar.

---

2. /etc/profile.d/ Ne Zaman Çalışır?

Aşağıdaki durumlarda çalışır:

• Grafik arayüzden ilk girişte

• TTY (Ctrl+Alt+F1…) ile girişte

• SSH ile girişte

• bash --login komutu ile

❌ Çalışmaz:

• su (login olmayan)

• bash (non-login shell)

---

3. Çalışma Mantığı

/etc/profile
   └── source /etc/profile.d/*.sh

Yani:

• Sadece .sh uzantılı dosyalar

• Okunabilir (chmod +r)

• Hata içermeyen betikler

yüklenir.

---

4. /etc/profile.d/ ile Neler Yapılır?

✔ Ortam Değişkenleri

• PATH

• JAVA_HOME

• ANDROID_HOME

• EDITOR

• LANG / LC_ALL

✔ Alias Tanımları

• ll

• cls

• grep renkli çıktı

✔ Öğrenci–Öğretmen Ayrımı

• Grup bazlı değişkenler

• Zaman veya yetki kısıtları

✔ Eğitim Ortamları

• Python / Java / Kotlin ayarları

• SDK yolları

• Okul projelerine özel değişkenler

---

5. Basit Bir Örnek

Örnek 1: Ortak PATH Tanımı

📄 /etc/profile.d/okul-path.sh

#!/bin/bash

export PATH="$PATH:/opt/okul/bin"

🔹 Tüm kullanıcılar için geçerli
🔹 Sistem yeniden başlatılmadan yeni girişte aktif olur

---

6. Alias Tanımı Örneği

📄 /etc/profile.d/aliaslar.sh

#!/bin/bash

alias ll='ls -alF'
alias cls='clear'
alias gs='git status'

📌 Öğrenciler için terminal kullanımını kolaylaştırır.

---

7. Öğretmen – Öğrenci Ayrımı (TSOMTAL Örneği)

Varsayım:

• Öğretmen grubu: teachers

• Öğrenci grubu: students

📄 /etc/profile.d/rol-bazli.sh

#!/bin/bash

if id -nG "$USER" | grep -qw teachers; then
    export EDITOR=nano
    export PATH="$PATH:/usr/local/teacher-tools"
fi

if id -nG "$USER" | grep -qw students; then
    export EDITOR=vim
    export PATH="$PATH:/usr/local/student-tools"
fi

🎯 Merkezi rol yönetimi
🎯 Samba AD + Pardus entegrasyonuna uygundur

---

8. Ders Ortamları İçin Örnekler

Python Eğitim Ortamı

📄 /etc/profile.d/python-egitim.sh

#!/bin/bash

export PYTHONWARNINGS=ignore
export PYTHONUNBUFFERED=1

Java / Kotlin (Mobil Uygulamalar)

export JAVA_HOME=/usr/lib/jvm/java-17-openjdk-amd64
export PATH="$PATH:$JAVA_HOME/bin"

---

9. Grafik Ortam Uyarısı (ETAP 23)

📌 /etc/profile.d/ betikleri ilk girişte çalışır.
Grafik ortamda bazen .bashrc ile karışabilir.

📌 GUI için:

• /etc/environment

• /etc/security/pam_env.conf

ile birlikte düşünülmelidir.

---

10. Güvenlik ve En İyi Uygulamalar

✅ Her dosya .sh uzantılı olsun
✅ Karmaşık scriptleri burada yazmayın
✅ Root yetkisi gerektiren komutlar koymayın
❌ rm, shutdown, reboot gibi komutlar kullanmayın

📌 /etc/profile.d/ → ortam ayarları içindir, servis değildir

---

11. Test Etme

source /etc/profile

veya

bash --login

Aktif ortam değişkenleri:

env | grep OKUL

---

12. /etc/profile.d/ – Diğer Dizilerle Karşılaştırma

Dizin	Amaç
/etc/profile.d/	Sistem geneli login ayarları
~/.bashrc	Kullanıcı özel
/etc/environment	GUI dahil sabit değişkenler
/etc/security/	Limitler & güvenlik
/etc/pam.d/	Oturum kontrolü

---

13. Okul Ortamları İçin Özet

🎓 TSOMTAL / ETAP 23 için ideal kullanım:

• Öğretmen–öğrenci farkı

• Ders bazlı ortamlar

• Terminal standardizasyonu

• Merkezi ve güvenli yapı

---

Aşağıdaki şablon TSOMTAL için “tak-çalıştır” mantığında hazırlanmış bir /etc/profile.d/ paket taslağıdır:

• ✅ Samba AD grup bazlı (teachers / students / itadmins vb.) otomatik yükleme

• ✅ ETAP 23 grafik oturum uyumlu (GUI’da da değişkenlerin görünmesi)

• ✅ Yönetilebilir, log’lu, çakışma önleyici yapı

Not: Bu yapı SSSD veya Winbind ile domaine katılmış istemcilerde çalışır. Grup kontrolünü id -nG ile yapıyoruz (en uyumlusu).

---

1) Paket Dizini (Önerilen)

Makinenizde bir klasör açın:

mkdir -p tsomtal-profile-pack/{etc/profile.d,etc/environment.d,etc/X11/Xsession.d,usr/local/sbin,var/log/tsomtal-profile}

Ağaç şöyle olacak:

tsomtal-profile-pack/
├─ etc/
│  ├─ profile.d/
│  │  ├─ 00-tsomtal-common.sh
│  │  ├─ 10-tsomtal-ad-groups.sh
│  │  ├─ 20-tsomtal-teachers.sh
│  │  ├─ 20-tsomtal-students.sh
│  │  └─ 90-tsomtal-debug.sh
│  ├─ environment.d/
│  │  └─ 10-tsomtal.conf
│  └─ X11/
│     └─ Xsession.d/
│        └─ 10tsomtal-environment
├─ usr/
│  └─ local/
│     └─ sbin/
│        └─ tsomtal-env-apply
└─ var/
   └─ log/
      └─ tsomtal-profile/

---

2) ETAP 23 Grafik Oturum Uyumu (En kritik bölüm)

A) GUI için “kalıcı” değişkenler: /etc/environment.d/10-tsomtal.conf

📄 tsomtal-profile-pack/etc/environment.d/10-tsomtal.conf

# TSOMTAL - GUI dahil tüm oturumlar (systemd + PAM + desktop)
TSOMTAL_SCHOOL=TSOMTAL
TSOMTAL_DOMAIN=tsomtal.com
TSOMTAL_ROLE=unknown
TSOMTAL_LABS_ROOT=/opt/tsomtal
EDITOR=nano

Bu dosya GUI’da da etkilidir. (Modern Debian/Pardus’ta en temiz yöntem)

B) Xsession ile garanti yükleme: /etc/X11/Xsession.d/10tsomtal-environment

📄 tsomtal-profile-pack/etc/X11/Xsession.d/10tsomtal-environment

#!/bin/sh
# TSOMTAL - X/GUI oturumlarında environment.d değişkenlerini garanti altına alır

if [ -d /etc/environment.d ]; then
  for f in /etc/environment.d/*.conf; do
    [ -r "$f" ] || continue
    # KEY=VALUE satırlarını export et
    while IFS= read -r line; do
      case "$line" in
        ""|\#*) continue ;;
      esac
      key="${line%%=*}"
      val="${line#*=}"
      # boş key engeli
      [ -n "$key" ] && export "$key=$val"
    done < "$f"
  done
fi

exit 0

chmod +x tsomtal-profile-pack/etc/X11/Xsession.d/10tsomtal-environment

---

3) /etc/profile.d/ Dosyaları

3.1 Ortak çekirdek: 00-tsomtal-common.sh

📄 tsomtal-profile-pack/etc/profile.d/00-tsomtal-common.sh

#!/bin/bash
# TSOMTAL - ortak ayarlar (login shell)

# log fonksiyonu
_tslog() {
  local msg="$1"
  mkdir -p /var/log/tsomtal-profile 2>/dev/null
  printf '%s %s\n' "$(date '+%F %T')" "$msg" >> /var/log/tsomtal-profile/profile.log 2>/dev/null
}

export TSOMTAL_SCHOOL="${TSOMTAL_SCHOOL:-TSOMTAL}"
export TSOMTAL_DOMAIN="${TSOMTAL_DOMAIN:-tsomtal.com}"
export TSOMTAL_LABS_ROOT="${TSOMTAL_LABS_ROOT:-/opt/tsomtal}"

# PATH güvenli ekleme (tekrarsız)
_path_add() {
  case ":$PATH:" in
    *":$1:"*) : ;;
    *) PATH="$PATH:$1" ;;
  esac
}

[ -d "$TSOMTAL_LABS_ROOT/bin" ] && _path_add "$TSOMTAL_LABS_ROOT/bin"
export PATH

# terminal kalitesi (öğrenci lab ortamı için)
export HISTCONTROL=ignoredups:erasedups
export HISTSIZE=3000
export HISTFILESIZE=6000

_tslog "common loaded for user=$USER shell=$SHELL"

---

3.2 Samba AD Grup tespiti (tek yerde): 10-tsomtal-ad-groups.sh

📄 tsomtal-profile-pack/etc/profile.d/10-tsomtal-ad-groups.sh

#!/bin/bash
# TSOMTAL - Samba AD grup bazlı rol tespiti

_in_group() { id -nG "$USER" 2>/dev/null | tr ' ' '\n' | grep -qx "$1"; }

# Okul standardı grup isimleri (Samba AD'de bu isimlerle oluşturmanız önerilir)
# teachers, students, itadmins, okul_yonetim gibi…
if _in_group "itadmins"; then
  export TSOMTAL_ROLE="itadmin"
elif _in_group "teachers"; then
  export TSOMTAL_ROLE="teacher"
elif _in_group "students"; then
  export TSOMTAL_ROLE="student"
else
  export TSOMTAL_ROLE="${TSOMTAL_ROLE:-unknown}"
fi

export TSOMTAL_ROLE

---

3.3 Öğretmen politikası: 20-tsomtal-teachers.sh

📄 tsomtal-profile-pack/etc/profile.d/20-tsomtal-teachers.sh

#!/bin/bash
# TSOMTAL - öğretmen ayarları

[ "$TSOMTAL_ROLE" = "teacher" ] || [ "$TSOMTAL_ROLE" = "itadmin" ] || return 0

# öğretmen araçları
if [ -d /usr/local/teacher-tools/bin ]; then
  case ":$PATH:" in *":/usr/local/teacher-tools/bin:"*) ;; *) PATH="$PATH:/usr/local/teacher-tools/bin";; esac
  export PATH
fi

# kalite
export EDITOR="${EDITOR:-nano}"
alias ll='ls -alF --color=auto'
alias dfh='df -h'

---

3.4 Öğrenci politikası: 20-tsomtal-students.sh

📄 tsomtal-profile-pack/etc/profile.d/20-tsomtal-students.sh

#!/bin/bash
# TSOMTAL - öğrenci ayarları

[ "$TSOMTAL_ROLE" = "student" ] || return 0

# öğrencide daha sade PATH
if [ -d /usr/local/student-tools/bin ]; then
  case ":$PATH:" in *":/usr/local/student-tools/bin:"*) ;; *) PATH="$PATH:/usr/local/student-tools/bin";; esac
  export PATH
fi

export EDITOR="${EDITOR:-nano}"
alias ll='ls -alF --color=auto'

# örnek: öğrenci için bazı değişkenler
export TSOMTAL_LAB_MODE="restricted"

---

3.5 Hata ayıklama (opsiyonel): 90-tsomtal-debug.sh

📄 tsomtal-profile-pack/etc/profile.d/90-tsomtal-debug.sh

#!/bin/bash
# TSOMTAL - debug (isterseniz kapatın)

[ -n "$TSOMTAL_DEBUG" ] || return 0
echo "[TSOMTAL] user=$USER role=$TSOMTAL_ROLE domain=$TSOMTAL_DOMAIN"

---

4) “GUI + Terminal aynı olsun” uygulama aracı (Opsiyonel ama faydalı)

📄 tsomtal-profile-pack/usr/local/sbin/tsomtal-env-apply

#!/bin/bash
# TSOMTAL - kullanıcı oturumunda environment'ı tazele
# Kullanım: tsomtal-env-apply

set -e

echo "TSOMTAL_SCHOOL=$TSOMTAL_SCHOOL"
echo "TSOMTAL_DOMAIN=$TSOMTAL_DOMAIN"
echo "TSOMTAL_ROLE=$TSOMTAL_ROLE"
echo "TSOMTAL_LABS_ROOT=$TSOMTAL_LABS_ROOT"

chmod +x tsomtal-profile-pack/usr/local/sbin/tsomtal-env-apply

---

5) Kurulum (Hızlı Kurulum)

Bu şablonu hedef ETAP 23 istemcide kurmak için:

sudo rsync -a tsomtal-profile-pack/ /
sudo chmod +x /etc/profile.d/*.sh

Çıkış-giriş yapın (veya test):

bash --login
echo $TSOMTAL_ROLE

GUI test (oturum açıkken terminalde):

env | grep TSOMTAL

---

6) Samba AD Tarafında Grup Standardı (Öneri)

Samba AD üzerinde şu grupları standartlaştırın:

• teachers

• students

• itadmins

• (opsiyonel) okul_yonetim, lab11a, lab10b vb.

Linux istemcide doğrulama:

id -nG kullaniciadi
getent group teachers