Pardus /etc/systemd/ → Servis Yönetiminin Merkezi

 Linux işletim sistemlerinde servislerin (daemon) nasıl başlatılacağı, durdurulacağı, yeniden başlayacağı ve sistem açılış/kapanış süreçlerine nasıl entegre olacağı systemd tarafından kontrol edilir.

Pardus (Debian tabanlı) dağıtımlarda systemd varsayılan servis yöneticisidir.

Bu eğitim makalesi ile /etc/systemd/ dizinini, yapısını, servis dosyalarını, hedef (target) yapılarını, journal loglarını ve yönetim komutlarını detaylı şekilde öğreneceksiniz.

---

🔹 1. systemd Nedir?

Systemd, Linux sistemlerinde:

• Servisleri yönetir

• Boot (başlangıç) sırasını belirler

• Log sistemini sağlar (journald)

• Zamanlayıcı (timer) oluşturur

• Bağımlılıkları çözer

• System-wide konfigürasyonları kontrol eder

PID 1 olarak çalışan ana süreçtir.

---

🔹 2. /etc/systemd/ Dizini Tam Olarak Neyi Tutar?

/etc/systemd/ dizini, systemd’nin kullanıcı tarafından özelleştirilen ayarlarının bulunduğu dizindir.

Burada yapılan değişiklikler sistem güncellemelerinden etkilenmez.

---

📁 Dizinin Alt Klasörleri

2.1 /etc/systemd/system/

➡️ En önemli klasördür.

• Yerel servis dosyaları burada tutulur.

• Bu klasördeki dosyalar /lib/systemd/system altındaki dosyaların üzerinde önceliklidir.

• Yani override (üstüne yazma) buradan yapılır.

Örnekler:

• Custom servis dosyaları
  /etc/systemd/system/tahta-kapat.service

• Timer dosyaları
  /etc/systemd/system/backup.timer

• Mount birimleri
  /etc/systemd/system/mnt-paylasim.mount

• Otomatik çalıştırılan scriptler için unit dosyaları

---

2.2 /etc/systemd/user/

Kullanıcı seviyesinde (system-wide olmayan) servisler için kullanılır.

ÖRNEK:

Her kullanıcı giriş yaptığında çalışan küçük bir program.

---

2.3 /etc/systemd/network/

Eğer systemd-networkd kullanıyorsanız network ayarları buradadır.

Dosya tipleri:

• .network

• .netdev

• .link

---

2.4 /etc/systemd/resolved.conf.d/

DNS yapılandırması yapılır (systemd-resolved aktifse).

---

2.5 /etc/systemd/logind.conf.d/

Giriş/çıkış, oturum yönetimi (idle süreleri, kapanma, uyku davranışları).

---

🔹 3. Unit Dosyası Nedir?

Systemd’nin kullandığı yapılandırma dosyalarına unit denir.

Unit türleri:

Unit Türü	Görevi
service	Servis yönetir
socket	Soket üzerinden servis tetikleme
device	Donanım yönetimi
mount	Bir dosya sistemini bağlama
automount	Gerekince otomatik bağlama
timer	Servisleri zamanlama
target	Boot seviyeleri
path	Dosya/dizin değişimini izleme
snapshot	Anlık sistem durumu

---

🔹 4. Servis Dosyalarının Yapısı

Örnek: /etc/systemd/system/tahta-kapat.service

[Unit]
Description=Pardus'u otomatik kapatma servisi
After=network.target
[Service]
Type=oneshot
ExecStart=/usr/sbin/poweroff
[Install]
WantedBy=multi-user.target

---

✔ Bölümlerin Anlamı

[Unit]

Servisin genel bilgileri:

• Açıklama

• Başlama sırası

• Bağımlılıklar

[Service]

Asıl çalışacak komutlar burada.

• ExecStart

• ExecStop

• ExecReload

• Type (simple, oneshot, forking vb.)

[Install]

Servisin hangi hedef altında çalışacağı:

• multi-user.target (genelde sunucu modunda)

• graphical.target (masaüstü)

• sockets.target

• timers.target

---

🔹 5. systemd Yönetim Komutları

✔ Servis Başlatma/Durdurma

sudo systemctl start servisadi
sudo systemctl stop servisadi
sudo systemctl restart servisadi

✔ Servisin Açılışta Çalışmasını Aç/Kapat

sudo systemctl enable servisadi
sudo systemctl disable servisadi

✔ Durum Kontrolü

systemctl status servisadi

---

🔹 6. systemctl Daemon Reload

Yeni bir servis dosyası oluşturduğunuzda zorunludur:

sudo systemctl daemon-reload

---

🔹 7. Timer Dosyaları (Cron’un Modern Hali)

Timer dosyası bir servis dosyasını zamanlamak içindir.

Örnek: Her gün 17:00’de tahtayı kapatma

tahta-kapat.service

tahta-kapat.timer

Timer dosyası:

[Unit]
Description=Her gün saat 17:00'de kapat
[Timer]
OnCalendar=*-*-* 17:00:00
Persistent=true
[Install]
WantedBy=timers.target

Timer’ı aktifleştirme:

sudo systemctl enable tahta-kapat.timer
sudo systemctl start tahta-kapat.timer

---

🔹 8. Target (Runlevel Karşılığı)

Systemd, Runlevel yerine target kullanır:

Target	Eski Runlevel	Anlamı
poweroff.target	0	Sistemi kapat
rescue.target	1	Kurtarma modu
multi-user.target	3	Çoklu kullanıcı (sunucu modu)
graphical.target	5	Grafik arayüz
reboot.target	6	Yeniden başlat

---

🔹 9. journalctl ile Log Analizi

Systemd loglarını journalctl yönetir.

Tüm loglar:

journalctl

Bir servise ait loglar:

journalctl -u servisadi

Son 100 log:

journalctl -u servisadi -n 100

Canlı takip:

journalctl -fu servisadi

---

🔹 10. Örnek: Okul İçin Profesyonel Servis Yapısı

Sana uygun bir örnek:

Akıllı tahtaları 17:00’de kapatan servis + timer

/etc/systemd/system/tahta-kapat.service
/etc/systemd/system/tahta-kapat.timer

Ek geliştirme:

• Haftasonu çalışmasın

• Log dosyasına gün yazsın

• Geri sayım uyarısı çıkaran script eklenebilir

İstersen tüm dosyaları hazır kullanıma uygun olarak oluşturabilirim.

---

🔹 11. Servis Override (Üzerine Yazma)

Mevcut bir servisin ayarını değiştirmek için:

sudo systemctl edit servisadi

Açılan dosya:

[Service]
Environment="JAVA_OPTS=-Xms256m -Xmx1024m"

Kaydet → otomatik override.conf oluşur.

---

🔹 12. /lib/systemd/system/ ile Farkı

Klasör	Açıklama
/lib/systemd/system	Paket ile gelen servis dosyaları
/etc/systemd/system	Kullanıcının oluşturduğu/özelleştirdiği servisler

/etc içindeki dosyalar her zaman daha öncelikli çalışır.

---

📌 Sonuç: /etc/systemd/ → Tam Yönetim Merkezi

Bu dizin:

• Servis oluşturma

• Açılışta çalışma ayarı

• Zamanlama (timer)

• Mount yönetimi

• Override

• Target yapısı

gibi systemd’nin tüm gücünü kullanmamızı sağlar.