Linux'ta Akıllı Depolama Yönetimi: AutoFS (Automounter)

Özellikle dizüstü bilgisayarların, kablosuz ağa bağlı cihazların veya sunucu bağlantısı zaman zaman kesilebilen ortamların olduğu okullarda/kurumlarda fstab yerine AutoFS kullanmak, "Sistem açılmıyor" veya "Bilgisayar dondu" şikayetlerini %90 oranında azaltır. Linux sistem yöneticiliğinde "Akıllı Bağlantı" olarak bilinen AutoFS 

---

Geleneksel /etc/fstab yöntemi "Statik" bir yöntemdir; sistem açılırken sunucu oradaysa bağlar, yoksa sorun çıkarır. AutoFS ise "Dinamik" bir servistir. Dosya sistemini sadece siz ona ihtiyaç duyduğunuzda (o klasöre girdiğinizde) bağlar ve işiniz bitince otomatik olarak bağlantıyı keser.

Bu yöntem, sistem kaynaklarını korur, ağ trafiğini azaltır ve en önemlisi sunucu kapalıyken bile istemci bilgisayarın hızlıca açılmasını sağlar.

1. Kurulum

Öncelikle servisi kurmamız gerekiyor. Pardus (ve diğer Debian tabanlı sistemler) için:

Bash

sudo apt update
sudo apt install autofs

(RHEL/CentOS tarafında: sudo dnf install autofs)

Kurulumdan sonra servisin durumunu kontrol edin:

Bash

sudo systemctl enable --now autofs

2. Yapı Nasıl Çalışır? (Master ve Map Dosyaları)

AutoFS iki katmanlı bir yapı kullanır:

1. /etc/auto.master (Yönetici Dosya): Bu dosya, "Hangi ana klasörü kontrol edeceğim?" ve "Kuralları hangi dosyadan okuyacağım?" sorularının cevabını verir.

2. Harita Dosyaları (Map Files): Yönetici dosyanın işaret ettiği, asıl paylaşım kurallarının yazıldığı dosyalardır (Örn: /etc/auto.nfs gibi).

3. Adım Adım Yapılandırma (Indirect Map - Dolaylı Yöntem)

En yaygın ve önerilen yöntem budur. Örneğin; /mnt/ag altında muhasebe, arsiv gibi klasörleriniz olsun istiyorsunuz. Bu klasörleri elle oluşturmanıza gerek yoktur, AutoFS bunları sanal olarak oluşturur.

Adım 1: Master Dosyasını Düzenleme

Bash

sudo nano /etc/auto.master

Dosyanın en altına şu satırı ekleyin:

Plaintext:

/mnt/ag    /etc/auto.nfs

• Anlamı: "/mnt/ag klasörünü kontrolün altına al. Bu klasörün altına ne geleceğini /etc/auto.nfs dosyasından oku."

Adım 2: Harita Dosyasını Oluşturma Şimdi /etc/auto.nfs dosyasını oluşturup kuralları yazalım (Bu dosya varsayılan olarak yoktur).

Bash:

sudo nano /etc/auto.nfs

İçine şu formatta ekleme yapın: [klasör_adı] [seçenekler] [sunucu]:[yol]

Plaintext:

muhasebe    -fstype=nfs,rw,bg,soft    192.168.1.100:/var/nfs/muhasebe
arsiv       -fstype=nfs,ro            192.168.1.100:/var/nfs/arsiv

Adım 3: Servisi Yeniden Başlatma

Bash:

sudo systemctl restart autofs

Test Zamanı:

1. /mnt/ag dizinine gidin (cd /mnt/ag).

2. ls yaptığınızda klasör boş görünebilir (veya hiçbir şey görünmeyebilir).

3. Sihir burada: cd muhasebe komutunu verin.

4. Sistem o an sunucuya bağlanacak ve sizi içeri alacaktır.

4. Doğrudan Bağlama (Direct Map)

Bazen paylaşımı /mnt altına değil de, sistemdeki mutlak bir yola (örneğin /var/www/html gibi) bağlamak istersiniz. Buna "Direct Map" denir.

Adım 1: Master Dosyası auto.master dosyasına şu satırı ekleyin:

Plaintext:

/-    /etc/auto.direct

• /- işareti, "Ben belirli bir ana klasörü değil, kök dizinden itibaren mutlak yolları kullanacağım" demektir.

Adım 2: Harita Dosyası (/etc/auto.direct)

Plaintext:

/var/www/html/resimler   -fstype=nfs,rw,nfsvers=4   192.168.1.50:/share/img

Adım 3: Servisi yeniden başlatın. Artık o klasöre her erişildiğinde (örneğin web sunucusu resim istediğinde) otomatik bağlanacaktır.

5. İnce Ayarlar ve Püf Noktaları

A. Zaman Aşımı (Timeout)

AutoFS, bir klasör kullanılmadığında bağlantıyı keser. Varsayılan süre genellikle 300 saniyedir (5 dakika). Bunu değiştirmek için /etc/auto.master dosyasında satırın sonuna --timeout ekleyebilirsiniz.

Plaintext:

/mnt/ag    /etc/auto.nfs    --timeout=60

(60 saniye boyunca işlem yapılmazsa bağlantıyı keser.)

B. Hayalet Klasörler (Ghosting)

Dolaylı harita (Indirect Map) kullanırken, /mnt/ag içine girip ls yaptığınızda klasörleri göremezsiniz. Sadece ismini biliyorsanız (cd muhasebe) girebilirsiniz.

Eğer kullanıcıların klasörleri bağlı olmasa bile listede görmesini istiyorsanız --ghost parametresini ekleyin.

/etc/auto.master içinde:

Plaintext:

/mnt/ag    /etc/auto.nfs    --ghost

C. Wildcard (Joker) Kullanımı - Süper Kolaylık

Eğer sunucunuzda /home altında yüzlerce kullanıcı klasörü varsa (ali, veli, ayse...) ve hepsini tek tek yazmak istemiyorsanız joker karakter kullanabilirsiniz.

/etc/auto.nfs dosyasına tek bir satır yazarak yüzlerce klasörü yönetebilirsiniz:

Plaintext:

* -fstype=nfs,rw    192.168.1.100:/home/&

• *: İstemci tarafında girilen isim (örn: ahmet).

• &: Sunucu tarafında bu ismin karşılığı (örn: /home/ahmet).

• Sonuç: Kullanıcı cd ahmet yazdığında sunucudaki /home/ahmet'e, cd mehmet yazdığında /home/mehmet'e gider.

6. Sorun Giderme (Debug Mode)

AutoFS çalışmıyorsa hatayı bulmak bazen zor olabilir çünkü arka planda sessizce hata verir. Sorunu görmek için servisi durdurun ve "verbose" (geveze) modda manuel çalıştırın.

1. Servisi durdurun:

   Bash:

   sudo systemctl stop autofs
   

2. Ön planda çalıştırarak logları izleyin:

   Bash

   sudo automount -f -v
   

3. Başka bir terminalden bağlanmayı deneyin. Bir hata varsa (yetki hatası, yol hatası vs.) ekrana açıkça yazacaktır.

---

Neden fstab Yerine autofs Seçmeliyim?

Özellik	/etc/fstab	AutoFS
Açılış Hızı	Sunucu yoksa yavaşlatır/dondurur.	Etkilemez.
Kaynak Kullanımı	Sürekli bağlantı (Keep-alive) harcar.	Sadece gerektiğinde harcar.
Ağ Kesintisi	Ağ gidip gelirse "Stale file handle" verebilir.	Ağ geldiğinde yeniden dener, daha esnektir.
Yönetim	Her paylaşım için satır eklemek gerekir.	Wildcard ile binlerce klasör tek satırda yönetilir.

Bu yapılandırma, özellikle okullardaki etkileşimli tahtalar veya laboratuvar bilgisayarları gibi çok sayıda istemcinin olduğu ve ağın dalgalanabildiği ortamlar için altın standarttır.

Pardus ETAP (Etkileşimli Tahta Arayüzü Projesi) kullanılan akıllı tahtalar için en kritik konu açılış hızı ve sürekliliktir. Öğretmen derse girdiğinde tahtayı açar ve ağ yoksa tahtanın dakikalarca siyah ekranda beklemesi (network timeout) dersin bölünmesine neden olur.

Bu senaryo için iki farklı çözüm vardır. En profesyoneli AutoFS'tir, ancak fstab kullanmakta ısrarcıysanız "hayat kurtaran" parametreler vardır.

İşte okul ortamı için en uygun, tahtayı asla kilitlemeyecek ayarlar:

Seçenek 1: En İdeal Yöntem (AutoFS)

AutoFS, bu iş için biçilmiş kaftandır.

• Neden? Tahta açılırken sunucuya bağlanmaya çalışmaz. Ağ kablosu takılı olmasa bile tahta saniyeler içinde açılır. Bağlantı, sadece öğretmen "Ortak Klasör"e tıkladığında kurulur.

ETAP İçin Önerilen AutoFS Yapılandırması:

/etc/auto.nfs (veya harita dosyanız hangisiyse) içerisine yazacağınız parametreler çok önemlidir. Okul ağı bazen yavaşlayabilir veya kopabilir, bu yüzden sistemi dondurmamak için soft parametresini mutlaka kullanmalıyız.

Plaintext:

ogretmen_paylasim    -fstype=nfs,rw,soft,timeo=50,retrans=2,intr    192.168.1.100:/var/nfs/okul_paylasim

• soft: Sunucu yanıt vermezse (ağ koptuysa), dosya yöneticisi (Pardus) belirli bir süre dener ve sonra hata verir. Sistemi dondurmaz. (Varsayılan hard olsaydı tahta donardı).

• timeo=50: Yanıt bekleme süresi (desisaniye cinsinden, yani 5 saniye).

• retrans=2: Hata vermeden önce kaç kere tekrar denesin? (2 kere dene, olmazsa bırak).

• intr: İşlem takılırsa kullanıcının iptal edebilmesine izin ver.

---

Seçenek 2: /etc/fstab ile Çözüm (Alternatif)

Eğer AutoFS kurmakla uğraşmak istemiyor ve mevcut /etc/fstab dosyanızı düzenleyerek sorunu çözmek istiyorsanız, standart satırı şu sihirli parametrelerle değiştirmeniz gerekir.

Bu ayar, tahtanın ağ yoksa beklemeden açılmasını sağlar.

Örnek /etc/fstab Satırı:

Plaintext:

192.168.1.100:/okul_paylasim  /mnt/paylasim  nfs  defaults,noatime,_netdev,nofail,bg,soft,timeo=50  0  0

Parametrelerin Anlamı (Neden Bunu Yazdık?):

1. nofail (En Önemlisi): "Eğer bu disk bağlanamazsa, hata verme ve sistemi açmaya devam et." Bu parametre olmazsa, ağ yokken tahta açılışta "Emergency Mode"a düşebilir veya siyah ekranda kalır.

2. _netdev: Sisteme "Bu bir ağ cihazıdır, ağ servisi başlamadan bunu bağlamaya çalışma" der.

3. bg (Background): İlk deneme başarısız olursa, sistemi bekletme; arka planda sessizce denemeye devam et. Öğretmen tahtayı kullanırken sistem arkada ağı arar.

4. soft ve timeo=50: AutoFS bölümünde anlattığım gibi, ağ koptuğunda dosya yöneticisinin donmasını engeller.

Seçenek 3: Modern Yöntem (x-systemd.automount)

Bu yöntem fstab içinde kullanılır ama AutoFS gibi davranır. Ekstra paket kurmadan AutoFS konforu sağlar. Pardus ETAP (Debian tabanlı) bunu destekler.

/etc/fstab satırınız şöyle olmalıdır:

Plaintext:

192.168.1.100:/okul_paylasim  /mnt/paylasim  nfs  x-systemd.automount,x-systemd.device-timeout=5,_netdev,soft  0  0

• x-systemd.automount: Sistem açılışta ağı bağlamaz. Klasör orada durur. Ne zaman biri klasöre girerse O AN bağlar.

• x-systemd.device-timeout=5: 5 saniye içinde bağlanamazsa vazgeç (tahtayı bekletme).

ÖZET: Hangisini Seçmeliyim?

• En Sorunsuzu: AutoFS (Seçenek 1). Çünkü ağ kopsa bile klasör yapısı bozulmaz, servis kendini yönetir.

• En Kolayı: Seçenek 3 (x-systemd.automount ile fstab). Paket kurmanıza gerek kalmaz, sadece fstab dosyasını düzenlersiniz ve AutoFS gibi çalışır.

• Mevcut Yapıyı Korumak: Seçenek 2 (nofail,bg). Klasik yöntemden vazgeçmeden açılış takılmalarını önler.

Benim tavsiyem, ETAP imajında merkezi bir değişiklik yapacaksanız Seçenek 3'ü uygulamanızdır. Hem kurulum gerektirmez hem de tahtanın açılış hızını ağdan bağımsız hale getirir.